امام شناسی ج8

جملۀ ﴿الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ‌﴾ مقدّم باشد تا نظم كلام و ترتیب آن استوار باشد.

 و یا آنكه مراد از امروز در آیه كریمه، بعد از فتح مكّه باشد، كه خداوند كَید و مكر مشركان قریش را در هم شكست و شوكت و عظمت آنها را در هم فرو ریخت و بنیان دین و آئین آنها را خراب نمود و بُت‌هاى آنان را شكست. و بنابراین امیدشان بر آنكه دیگر بتوانند بر روى پاى خود بایستند قطع شد. و در تضادّ با إسلام و جلوگیرى از نفوذ أمر إسلام و انتشار صیت و آوازه إسلام به نومیدى گرائیدند.

 این احتمال نیز درست نیست، چون آیه، دلالت بر كامل شدن دین و تمامى نعمت دارد، و در فتح مكّه كه در سال هشتم از هجرت واقع شد دین خدا كامل نگردیده بود. چه بسا از فرائض و واجباتى كه بعد از فتح مكّه نازل شد، و چه بسیار از حَلال و حَرامى كه بین آن روز و بین رحلت رسول خدا تشریع شد.

 علاوه بر این مراد از ﴿الَّذِينَ كَفَرُوا﴾، تمام مشركین عرب است. و پس از فتح مكّه آنها از دستبرد و خراب كردن آئین مسلمین مأیوس نشده بودند. و دلیل بر این مطلب آنست كه بسیارى از پیمان‌ها و عهدنامه‌هائى كه مبنى بر عدم تعرّض بود، بعد از فتح مكّه نیز به اعتبار خود باقى بود، و مشركین عرب بر سنّتِ جاهلى حجّ مى‌كردند. ﴿وَ ما كانَ صَلاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلَّا مُكاءً وَ تَصْدِيَةً﴾¹ و زنان طواف حجّ خود را و مناسك آنرا عریان و لخت مادرزاد، مكشوف العورة بجاى مى‌آوردند.²

 و این نَهج باقى بود تا رسول خدا صلّى اللَه علیه و آله و سلّم در سنه نهم از هجرت أمیرالمؤمنین علیه السّلام را با آیات سوره برائت از مدینه به مكّه گسیل داشتند، و بقایاى آداب و رسوم جاهلیت را باطل كردند.

 و یا آنكه مراد، زمان بعد از نزول سوره برائت باشد، چون در آنوقت تقریباً إسلام بر تمام جزیرة العرب گسترده شده بود و آداب شرك و سنّت‌هاى جاهلى بر افتاده بود. مسلمانان در مجامع دینى و در مناسك حجّ، یك‌تن از مشركان را