امام شناسی ج8

متأخّرین تا امروز، این دو جمله را متّصل و مرتبط بهم دانسته و هر یك را متمّم دیگرى شمرده‌اند. و این به جهت اینست كه از این دو جمله مفاد و مقصود واحدى را فهیمده‌اند، و در نزول و دلالت بر مدلول واحدى مشترك دانسته‌اند.

 و نتیجه این مى‌شود كه این دو جمله یعنى: ﴿الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ﴾، تا ﴿وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً﴾ كلام واحد متّصل مرتبط الاجزایى است كه براى غرض واحدى كه قائم به مجموع است، آمده است. و در این مضمون تشتُّت و تفرّقى از جهت مفاد و معنى نیست، چه اینكه بگوئیم: این غرض و مفاد، با آیه مُحرَّمات أكل كه این مفاد در بین آن قرار دارد، مرتبط است و یا مرتبط نیست، زیرا در بر داشتن آیه محرّماتِ أكل، این دو جمله را كه داراى مفاد و مضمون واحدى هستند و به عنوان جمله معترضه آمده است داراى دو مضمون مختلف و دو غرض و مفاد متفاوت نمى‌كند. و روزى كه به لفظ یوْم در آیه‌ ﴿الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا﴾ و در آیه‌ ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ‌﴾ مى‌باشد روز واحدى است كه در آن هم دین خدا كامل شد و هم كفّار از دستبرد به دین مسلمین، و برانداختن اصول و ریشه‌هاى آن مأیوس شدند.

مراد از ﴿الْيَوْمَ﴾‌ در آیه مباركه چه روزى بوده است؟

 حال بیائیم ببینیم: مراد از این روز كه به لفظ ﴿الْيَوْمَ﴾ مكرّر شده است كدام است؟ آیا روز به معناى زمان وسیع و مُتّسعى است، همچنان كه گفته مى‌شود: من دیروز طفل بودم، و امروز جوان شدم. و یا دیروز جاهل بودم و امروز عالم شدم؟ و مراد زمان ظهور إسلام به بعثت رسول خدا صلّى اللَه علیه و آله و سلّم و دعوت او است تا اینكه مراد این باشد كه: خداوند إسلام را براى شما نازل كرد و دین را براى شما كامل نمود و نعمت را بر شما تمام كرد و كافران را از شما مأیوس فرمود.

 این احتمال درست نیست زیرا كه ظاهر سیاق آیه اینست كه: مسلمانان دینى داشتند كه كفّار در ابطال و تخریب آن طمع داشتند، و مسلمانان از این طعم كفّار در خرابى دینشان در ترس بودند؛ و خداوند كافران را از تعدّى و تجاوز به دین مؤمنان مأیوس گردانیده و مؤمنان را در أمن و ایمنى قرار داد. و آن دین ناقص بود، و خداوند كامل فرمود و نعمتش را تمام كرد. مسلمانان قبل از إسلام دینى نداشتند تا آنكه كفّار در آن طمع كنند، و آن دین را خداوند كامل كرده و نعمتش را بر آنها تمام نموده باشد.

 و علاوه طبق این احتمال مى‌بایست جمله‌ ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ‌﴾ بر