گلشن اسرار ج۱
شرحی بر الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة
جلد اول از مجموعۀ وزین «گلشن اسرار» حاصل درسهای خارج فلسفۀ حضرت استاد آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه بر محوریت کتاب «اسفار» ملاصدرا رضواناللَهعلیه میباشد. ایشان با بیانی شیوا و روان به تحریر و تقریر مباحث پرداخته و آراء وانظار فلاسفه حتی شخص ملاصدرا رضواناللَهعلیهم اجمعین را بر اساس آموزههای بهجای مانده از اولیایالهی به مهمیز نقد و تحلیل میکشاند. و در ضمن به طرح مباحث عرفانی و حکایات و مشاهدات عرفایباللَه و ظرائف تربیتی و سلوکی میپردازند که طرح مباحث حکمی به این شیوه در نوع خود بینظیر بوده و میتواند راهگشا و راهنمای طریق اهل معرفت به سوی کعبۀ مقصود و حریم معبود باشد. جلد اول پیرامون «مقدمات حکمت، و احوال نفس وجود» میباشد که در 29 مجلس تدوین یافته است. برخی از مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • عدم اختلاف بین فلسفه و عرفان • نقد عرفا بر فلاسفه در نحوۀ ادارک حقیقت • کمال حقیقی انسان در تجرّد از مادیّات و اتّصال به معقولات • افضلیّت علم حکمت • علت احتیاج علوم عقلی به عبادات قلبی و بدنی • معرفت به توحید و مقام ولایت بهعنوان غایت مباحث فلسفی و عرفانی • لزوم بررسی صحّتِ شهودهای ناقص با براهین عقلی • تبیین جایگاه مقام هوهویت در قبال سایر مراتب • تبیین اجمالی مراتب فنایفیاللَه • اولین تعیّن ذات حق و کیفیت ربط حادث به قدیم • تبیین اجمالی رابطۀ مجرد و مادی • تبین رابطۀ اسفار شهودی و اسفار عقلی • ابحاث دقیق فلسفی در «تعریف وجود»، «وجود لابشرط مقسمی»، «کیفیت حمل وجود بر ماهیات»، «اشتراک معنوی وجود» و «تشکیک وجود»
مرتب سازی:
گلشن اسرار ج۱
90الیقینَ بالشکّ»،1 همین لا تنقُض الیقینی است که دویست صفحه مباحث استصحاب از آن استخراج میشود؟! آیا معنایش این است؟! نهخیر! نه آن شخص چنین چیزی را از این روایت میفهمید و نه منظور امام صادق علیه السّلام این مسائل بوده است.
مطلبی که باید در آن دقت شود این است: باید کلام شرع در زمان القاء را بهخوبی تنقیح کنیم؛ نهاینکه فقط بنشینیم و همینطور تحقیق کنیم، چون بالأخره هر کسی فکر کند مطلب جدیدی به ذهنش میآید و این یک امر عادی است. اگر یک بچۀ پنج ساله هم در یک موضوع فکر کند، امکان دارد مطلبی به ذهنش خطور کند که به ذهن یک فرد پنجاه ساله هم نرسد؛ ولی آیا همۀ این مطالب درست و صحیح است؟! منظور ما از دقت بیش از حد در مسائل شرعی این است.
خلاصه، امروزیها فقههایی درست کردهاند و هر کسی میآید و نغمهای در این طنبور میدمد، گرچه این عمل واقعاً خلاف شرع است و موجب تأسف است که راه مردم را منحرف میکنند و افکار و اذهان مردم را متوجه مسائل انحرافی میکنند، ولی از اینجهت خوب است که حداقل راه باز میشود تا طرح جدیدی روی مسائل و تقریرات گذشته بیاید.
مرحوم علاّمه طباطبائی میگفتند:
یکی از فایدههایی که این تمدن جدید داشت این بود که صوفیکشی را از اینجا برداشت.2
- الکافی، ج ٣، ص ٣٥٢.
- مجموعه آثار استاد شهید مطهری، مقالۀ ده گفتار، ج ٢٤، ص ٣٨٤:
«حضرت استاد آیةاللَه علاّمه طباطبائی ـ قدّس اللَه نفسه ـ میفرمود: ”این مشروطیت و آزادی و غربگرایی و بیدینی و لا ابالیگری که از جانب کفار برای ما سوغات آمده است، این ثمره را داشت که دیگر درویشکشی منسوخ شد، و گفتار عرفانی و توحیدی، آزادی نسبی یافته است؛ وگرنه شما میدیدید امروز هم همان اتهامات و قتل و غارتها و به دار آویختنها برای سالکین راه خدا وجود داشت!“»