
گلشن اسرار ج۱
شرحی بر الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة
جلد اول از مجموعۀ وزین «گلشن اسرار» حاصل درسهای خارج فلسفۀ حضرت استاد آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه بر محوریت کتاب «اسفار» ملاصدرا رضواناللَهعلیه میباشد. ایشان با بیانی شیوا و روان به تحریر و تقریر مباحث پرداخته و آراء وانظار فلاسفه حتی شخص ملاصدرا رضواناللَهعلیهم اجمعین را بر اساس آموزههای بهجای مانده از اولیایالهی به مهمیز نقد و تحلیل میکشاند. و در ضمن به طرح مباحث عرفانی و حکایات و مشاهدات عرفایباللَه و ظرائف تربیتی و سلوکی میپردازند که طرح مباحث حکمی به این شیوه در نوع خود بینظیر بوده و میتواند راهگشا و راهنمای طریق اهل معرفت به سوی کعبۀ مقصود و حریم معبود باشد. جلد اول پیرامون «مقدمات حکمت، و احوال نفس وجود» میباشد که در 29 مجلس تدوین یافته است. برخی از مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • عدم اختلاف بین فلسفه و عرفان • نقد عرفا بر فلاسفه در نحوۀ ادارک حقیقت • کمال حقیقی انسان در تجرّد از مادیّات و اتّصال به معقولات • افضلیّت علم حکمت • علت احتیاج علوم عقلی به عبادات قلبی و بدنی • معرفت به توحید و مقام ولایت بهعنوان غایت مباحث فلسفی و عرفانی • لزوم بررسی صحّتِ شهودهای ناقص با براهین عقلی • تبیین جایگاه مقام هوهویت در قبال سایر مراتب • تبیین اجمالی مراتب فنایفیاللَه • اولین تعیّن ذات حق و کیفیت ربط حادث به قدیم • تبیین اجمالی رابطۀ مجرد و مادی • تبین رابطۀ اسفار شهودی و اسفار عقلی • ابحاث دقیق فلسفی در «تعریف وجود»، «وجود لابشرط مقسمی»، «کیفیت حمل وجود بر ماهیات»، «اشتراک معنوی وجود» و «تشکیک وجود»
گلشن اسرار ج۱
219ایشان در اینجا دو مرحلۀ وجهالرّبی و وجهالخلقی این نشئه را در وجود پیغمبر اکرم ترسیم میکند. وجود پیغمبر اکرم از نظر وجهالرّبی اولین تعیّن است، که همان مقام واحدیّت است.
تجلی سایر ظهورات وجود از وجود نورانی پیغمبر اکرم
ایشان بعد از این، عبارتی میآورد بهعنوان:
نقطة الوحدة بین قَوسَیِ الأحدیة و الواحدیّة؛1 «او نقطۀ وحدت بین این دو قوس است.»
ما میدانیم که بهواسطۀ نقطه است که خط ترسیم میشود و بعد از خط، سطح ترسیم میشود و بعد از آن، جسم تعلیمی؛ لذا به وزان حقیقت تکوینی اشیاء، جهت تمثیل اعتباری حسّی، نقطه را برای اشاره به جنبۀ ربطی بین خلق و خالق و بین رب و مربوب انتخاب کردهاند. آن جهت ربطی عبارت است از آن نقطهای که راسم خط است و راسم سطح است و همینطور میتواند راسم جسم تعلیمی باشد.
پس آن حقیقتی که تکوّن همۀ عوالم از عالم ذات به پایین، بهواسطۀ آن حقیقت محقق میشود، وجود نورانی پیغمبر اکرم است و بهواسطۀ این وجود است که تمامی اشیاء از مقام اجمال به مقام تفصیل درمیآیند؛ یعنی از آن مقام هوهویّت ذاتیه که لا إسم و لا رسم است بیرون میآیند و دارای تعیّنات و دارای حدود میشوند، بعضی از آنها بهصورت ملائکه و مجرد میشوند، بعضی از آنها بهصورت عقل و مجرد میشوند و بعضی از آنها بهصورت ملائکۀ مادون میشوند، و بعد در عالم ملکوت، حقایق اشیاء و ثبوت آن اشیاء ایجاد میشود و بعد در عالم برزخ، جنبۀ مثالی آن اشیاء صورت میپذیرد و بعد در اینجا میآیند که نشئۀ دنیوی اشیاء است. آن وجود و آن حقیقتی که موجب
- صلوات کبیره (نسخه خطی)، ابنعربی، ص ١٦١.
