
فقاهت در تشیع
نگرشی در مبانی اجتهاد و شرایط افتاء
کتاب بیبدیلِ «فقاهت در تشیع» خاتمهای است که حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه، بر کتاب «اجتهاد و تقلید» والِد مکرّمشان نگاشتهاند که بنابر اهمیّت موضوع به صورت مستقل با مقدمهای مبسوط به رشتۀ تحریر درآمده است. این اثر، نگرشی اصولی و مبنایی در «مبانی اجتهاد و شرایط افتاء» و بیان «حقیقت زعامت و مرجعیت» و «شاخصههای اجتهاد و استنباط» نزد اهل معرفت میباشد، که با نگاهی عمیق و موشکافانه پرده از حقیقتِ این مسئولیت خطیر از جوانب مختلف، برداشته و ساحت علم و فضیلت را به ادراک زوایای مخفیّ این موضوع فراخوانده است. اهم مطالب مندرج در این اثر: • نقد روش متدوال حوزه علمیه در طرح مباحث فقهی • تأثیر فتوای مجتهد در سعادت روحی افراد • اختلاف دیدگاه فقهای اهل ظاهر با فقهای اهل معرفت و شهود • نگرش حکیمانه علامه طباطبائی در باب انتخاب مرجع تقلید • عدم کفایت بیان احکام ظاهری بهتنهایی در حلّ مشکلات امروزی • اجتهاد واقعی یعنی وصول به حُکماللَه واقعی • لزوم وجود طهارت سرّ در فقیه، و دشواری تشخیص آن • نمونههایی از رجوع اعاظم فقها به اولیای الهی • تفاوت مرجعیّت در زمان اهلبیت علیهمالسلام و زمان حاضر • خصوصیات عالمباللَه و عارف بأمراللَه • لزوم توجه مجتهد به حضور امام زمان در هنگام فتوا دادن • لزوم اشرافِ مجتهد به مبانی فلسفی و عرفان نظری • فلسفۀ تشریع احکام، حرکت به سوی عالم قُدس • برخی نواقص موجود در رسالههای عملی کنونی • وجوب اطلاع مجتهد از «مسائل زمان خود»، «عملکرد دُوَل خارجی»، «نظرات دیگر فقها» و «موضوعات تخصصی» • شاخصههای بیستویکگانۀ اجتهاد و استنباط • شاخصههای هشتگانۀ مرجعیّت و زعامت
فقاهت در تشیع
89آب دریا را اگر نتوان کشید *** هم به قدر تشنگی باید چشید1 امید داریم که لطف و کرم الهی شامل حال ما درماندگان و دور افتادگان از حریم مقصود بشود، و خداوند متعال به دیدۀ عفو و اغماض در اعمال و رفتار ما بنگرد و از آن چشمۀ معارف و حقایقی که خاصّان درگاه خود را سیراب نمود، جرعهای نصیب فرماید.
در اینجا تذکّر این مطلب را بر خود حتم میدانم: گرچه در این مقدّمه شاید به مواردی از جسارت و خروج از دایرۀ ادب و محاوره برخورد شود ـ که معمولاً تقاریر و تآلیف را خالی از این نقص و عیب نمیتوان یافت ـ، ولی خدا را شاهد میگیرم که نیّتی جز صلاح و اصلاح در روش و منش اخوان دینی و فضلای بزرگوار و فقهای عالیمقدار نداشته و ندارم؛ و از باب تعدّی و خروج از قواعد تحریر و تقریر عذرخواهی میکنم. و العُذرُ عندَ کِرامِ النّاسِ مَقبولٌ؛ ﴿وَمَا تَوۡفِيقِيٓ إِلَّا بِٱللَهِ عَلَيۡهِ تَوَكَّلۡتُ وَإِلَيۡهِ أُنِيبُ﴾.2
شب چهارشنبه، پنجم رجب المرجّب سنۀ ١٤٣٧، قم المقدّسة
سید محمّدمحسن حسینی طهرانی
- مثنوی معنوی، دفتر پنجم.
- سوره هود (١١) آیه ٨٨. افق وحی، ص ٦٤٤:
«من درخواستی و اراده و نیّتی ندارم مگر اصلاح بهقدریکه در خودم توان و قدرت مییابم. و توفیق من نیست مگر به واسطۀ او؛ بر او توکّل کردهام و به سوی او بازگشت مینمایم.»
