فقاهت در تشیع

تفاوت اساسی کلام امام معصوم و کلام مجتهد ظاهری

 امّا در مورد امام علیه السّلام مطلب فرق می‌کند. اگر امام بفرماید: امشب شب اوّل ماه است، دیگر ما حق نداریم از او بپرسیم: از کجا چنین حکمی می‌فرمایید و دلیل شما برای ثبوت این قضیّه چیست؟ این فضولی‌ها به ما نیامده است! کلام امام معصوم، معصوم است؛ چه هلالی باشد و یا نباشد سمعاً و طاعتاً باید اطاعت کرد و سخنی بر زبان نیاورد. و لذا با فرض این مسئله، به‌طور کلّی از اساس، مسئلۀ تقلید و فتوا متفاوت و مختلف خواهد شد.

 و به همین جهت است که ما می‌گوییم: مجتهد هیچ‌گاه موقعیّت و مرتبت خویش را با امام معصوم علیه السّلام نباید اشتباه کند؛ بلکه باید خود را در مقام یک انسان خطاکار مثل سایر افراد به‌حساب آورد.

 البتّه منکر این قضیه نمی‌توان شد که به هر اندازه مجتهد نسبت به معرفت به مبانی و مدارک و اطّلاع بر فنون مختلفه از علوم و اوضاع و احوال دنیا، عمیق‌تر و دقیق‌تر باشد، و از لطافت روح و صفای باطن و صداقت و امانتْ بهرۀ بیشتری برده باشد، و از دنیا و عالم توهّمات به دور باشد، احتمال اشتباه و خطای او کمتر خواهد بود؛ ولی در عین حال باز او معصوم نیست و با معصوم از زمین تا آسمان متفاوت خواهد بود.

نقد نظریۀ لزوم عمل به فتوای مجتهد بدون توجه به صحّت و سقم آن

 بنابراین اینکه گفته می‌شود: مقلِّد هنگام تقلید از یک مجتهد، دیگر نباید کاری داشته باشد که آیا مجتهد او راه به صحیح برده است یا به سقیم و اشتباه، و کار او بر عهدۀ مجتهد است و خداوند با او کاری نخواهد داشت، هیچ مستند فقهی و شرعی ندارد. خداوند بر اساس عقل و فهم هر کس، او را مورد پاداش قرار می‌دهد؛ چنانچه مضمون حدیث چنین است.¹ مقلِّد اگر احساس کرد مجتهدِ او ره