فقاهت در تشیع

علیه السّلام در یک صف قرار دارند؛ و آن ادراک شخصی از حکم شرعی با لحاظ خطا و اشتباه در تشخیص و اعلمیّت و افضلیّت یک فرد بر فرد دیگر، او را از مرتبۀ احتمال خطا به حیطۀ عصمت و عدم اشتباه نمی‌کشاند، بلکه هم‌چنان در مرتبه و منزلت پایدار خویش پابرجا و استوار است.

 معصوم فقط و منحصراً چهارده نفر هستند، و سایر افراد در رتبه و منزلت ایشان قرار ندارند. بدین جهت هر حکم و تکلیفی که از ناحیۀ مجتهدی صادر می‌شود، احتمال خطا ـ چه در تشخیص موضوع و چه در تشخیص حکم مناسب ـ در فتوای او وجود خواهد داشت.

نمونه‌هایی از اشتباهات فقها در احکام صادره

 مثلاً ممکن است در تشخیص ثبوت هلال در شب اوّل ماه، مسیری که منتهی به اثبات این موضوع شده است، غلط و اشتباه بوده باشد و در واقع، هلال وجود نداشته باشد. چنانچه بارها و بارها برای افراد مختلف، این اختلاف و تفاوت وجود داشته است.

 و یا در تشخیص حکم به‌واسطۀ مشابهت موضوع با موضوعی دیگر، دچار اشتباه می‌گردد، و حکمی را که مربوط به موضوعی دیگر است، متعلّق به موضوعی خاص می‌گرداند. چنانچه شنیده شده است مرحوم آقای بروجردی ـ رحمة الله علیه ـ عتبه‌بوسی آستان مطهّر حضرات معصومین علیهم السّلام را به‌واسطۀ مشابهت آن با سجده بر غیر خدای متعال، جایز نمی‌شمردند؛ درحالی‌که اوّلاً: این حالت، حالت بوسیدن است، نه سجده کردن؛ و هیچ ارتباطی با یکدیگر ندارند! ثانیاً: بر فرض که سجده باشد، سجدۀ شکر است؛ و چه اشکالی دارد که زائر هنگام ورود به حرم مطهّر معصوم علیه السّلام به‌واسطۀ توفیقی که خدای متعال نصیب او نموده است، سجدۀ شکر بجای آورد؟! ثالثاً: مگر تشابه در دو موضوع مختلف درحالی‌که هر کدام دارای ماهیّتی مختصّ به خود است، موجب تسرّی حکم آن موضوع به دیگری می‌شود؟!

 در بسیاری از موارد، مجتهد نه بر اساس مستند شرعی و مدرک فقهی، بلکه بر اساس سلیقه و ادراک و رأی خویش حکم به مسئله‌ای می‌نماید، درحالی‌که اصلاً