فقاهت در تشیع

بخش دوّم: ملاک‌های تشخیص علماء بالله و مرجع تقلید عام

 حال سخن در بخش دوّم این مقدّمه خواهد بود و آن عبارت است از بیان مسائل و تکالیف و احکام، چه در زمان فقدان مرجعیّت عظما و چه در زمان وجود و حضور آن. و به عبارت دیگر، چه ملاک‌هایی باید وجود داشته باشند تا انسان بتواند از افراد و فقهائی که دارای این خصوصیّات و شرایط و ملاک‌ها هستند، کسب فیض و تعلّم احکام و تکالیف بنماید؟ علی‌الخصوص در صورت عدم وجدان فقیه عارف کامل واصل، چه راه و روشی از ناحیۀ شرع و فرمایشات حضرات معصومین علیهم السّلام می‌تواند راه‌گشای مسیر اجتماعی او، و چراغی روشن‌گر در ظلمات جهل و اوهام و تخیّلات و اعتبارات، و دستگیر و رهنمای او باشد؟

مسئولیّت خطیر مجتهد در قبال پرسش از احکام شرعیّه

 باید به این مسئله توجه نمود که مسئولیّت یک مجتهد در قبال پرسش از احکام شرعیّه، بسیار خطیرتر است از عمل خود مجتهد به احکام بر اساس رأی و فتوای خویش! زیرا با پاسخی که به افراد می‌دهد، خواهی نخواهی مسئولیّت عواقب و تبعات آن حکم را به عهده می‌گیرد. بنابراین مجتهد باید نسبت به اداءِ تکلیف در برابر فرد پرسشگر کوتاهی نورزد. وظیفۀ مجتهد در قبال خویش و دیگران این است که همان‌طور که حکم و تکلیف از جانب امام علیه ‌السّلام به مخاطبین گفته می‌شد، بدون کم و یا زیاد به پرسشگران خویش منتقل نماید و از پیش خود اظهار سلیقه و رأی نکند؛ و به عبارت دیگر، دایۀ مهربان‌تر از مادر نشود!

 مثلاً اگر در مقام اجتهاد مشاهده کرد که روش و سیرۀ حضرات معصومین علیهم السّلام بر تفریق در نمازها است ـ اگرچه در بعضی از موارد، جمع بین ظهر و عصر و یا مغرب و عشاء نیز از آنان مشاهده شده است ـ باید به سؤال‌کننده این نکته را تذکّر دهد و بگوید که سیرۀ معصومین علیهم السّلام پیوسته در انجام نمازها