
فقاهت در تشیع
نگرشی در مبانی اجتهاد و شرایط افتاء
کتاب بیبدیلِ «فقاهت در تشیع» خاتمهای است که حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه، بر کتاب «اجتهاد و تقلید» والِد مکرّمشان نگاشتهاند که بنابر اهمیّت موضوع به صورت مستقل با مقدمهای مبسوط به رشتۀ تحریر درآمده است. این اثر، نگرشی اصولی و مبنایی در «مبانی اجتهاد و شرایط افتاء» و بیان «حقیقت زعامت و مرجعیت» و «شاخصههای اجتهاد و استنباط» نزد اهل معرفت میباشد، که با نگاهی عمیق و موشکافانه پرده از حقیقتِ این مسئولیت خطیر از جوانب مختلف، برداشته و ساحت علم و فضیلت را به ادراک زوایای مخفیّ این موضوع فراخوانده است. اهم مطالب مندرج در این اثر: • نقد روش متدوال حوزه علمیه در طرح مباحث فقهی • تأثیر فتوای مجتهد در سعادت روحی افراد • اختلاف دیدگاه فقهای اهل ظاهر با فقهای اهل معرفت و شهود • نگرش حکیمانه علامه طباطبائی در باب انتخاب مرجع تقلید • عدم کفایت بیان احکام ظاهری بهتنهایی در حلّ مشکلات امروزی • اجتهاد واقعی یعنی وصول به حُکماللَه واقعی • لزوم وجود طهارت سرّ در فقیه، و دشواری تشخیص آن • نمونههایی از رجوع اعاظم فقها به اولیای الهی • تفاوت مرجعیّت در زمان اهلبیت علیهمالسلام و زمان حاضر • خصوصیات عالمباللَه و عارف بأمراللَه • لزوم توجه مجتهد به حضور امام زمان در هنگام فتوا دادن • لزوم اشرافِ مجتهد به مبانی فلسفی و عرفان نظری • فلسفۀ تشریع احکام، حرکت به سوی عالم قُدس • برخی نواقص موجود در رسالههای عملی کنونی • وجوب اطلاع مجتهد از «مسائل زمان خود»، «عملکرد دُوَل خارجی»، «نظرات دیگر فقها» و «موضوعات تخصصی» • شاخصههای بیستویکگانۀ اجتهاد و استنباط • شاخصههای هشتگانۀ مرجعیّت و زعامت
فقاهت در تشیع
121مسئلۀ مهم، کمکم جمع بین صلوات، به صورت سنّت و شعار شیعه درآمده است؛ و باید ترک گردد و طبق سنّت رسول خدا عمل شود.1
و نیز احادیثی که در میان اهل سنّت رایج است، در صورت صحّت و وثاقت سند، باید مورد توجه مجتهد قرار گیرد و بدان عمل نماید.
و نیز باید به دستورات و احکام اصیل و دستنخوردۀ مسیحیّت و یهود که از آیین موسی و عیسی علیهما السّلام به جای مانده است، توجه کند؛ چه بسا مواردی، چه در مسائل اخلاقی و چه در مسائل فقهی، یافت شود که تعارضی با شریعت حقّه و دیانت نبویّه نداشته باشد که میتواند در فهم او از شرع و مبانی آن، مفید واقع گردد.
شاخص یازدهم: آگاهی از مسائل و حوادث عصر خویش و فتنههای دشمن
و بنابراین لازم است که مجتهد از مسائل و حوادث عصر خویش بهخوبی آگاه باشد، و جریانات سیاسی و اجتماعی را بهطور جدّی و دقیق پیگیری نماید و از دسایس و وساوس شیاطین انس، و مکر مکّاران اطّلاع حاصل نماید، و از نقشههای پشت پرده که عموماً از آن بیخبرند، مطّلع گردد و به حیله و نیرنگهایی که به انحاء مختلف و وسائط گوناگون برای جوامع مسلمین، علیالخصوص جامعۀ شیعی تدارک میدهند، آگاه شود؛ که چه بسا برای کوبیدن و از همگسیختن پیوندها و قوام جامعۀ شیعی و اسلامی، ناخودآگاه مجتهد را وادار به عکسالعملی ناشیانه و ناپخته بنمایند، و در پی آن به نتایج شوم و ویرانگر حکم و فتوای او برسند و آرزوهای اهریمنی خویش را جامۀ عمل بپوشانند.
واقعۀ مشروطیّت نمونۀ بارزی برای ملعبۀ دست أبالسه و شیاطین شدنِ افراد غیر مطّلع (ت)
اینجا است که مجتهد باید کاملاً زیرک و هشیار باشد و کاسۀ زیر نیمکاسۀ آنان
- جهت اطّلاع بیشتر پیرامون ادلّۀ تفریق صلوات، رجوع شود به مهر فروزان، ص ٩٢ ـ ٩٨؛ مطلع انوار، ج ١، ص ٨٧ ـ ٩٣.
