
رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدسسره میباشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان میشود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمیباشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیشفرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتراند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمیتواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
20استحمام1 و... . حال اگر شخصی در حمام بگوید: «من حال خوشی یافتهام، میخواهم در اینجا با خدا ارتباط برقرار نمایم و نماز بخوانم» این نماز مورد رضای پروردگار نیست و باید خودداری نماید. و اینکه میگویند «کراهت در اینجا بهمعنای ”أقلُّ ثواباً“ میباشد» صحیح نمیباشد، اصلاً نهتنها ثوابی ندارد بلکه موجب ناخرسندی و عدم رضایت پروردگار شده است. و بر همین قیاس است سایر اعمال و عبادات و تکالیفی که از شارع مقدس برای انجام آنها حدود و ثغوری متعیّن فرموده و انسان مجاز نیست از آنها تعدی و تجاوز نماید.
در آیات شریفه و روایات مأثوره، اطاعت و عبادت منحصر در تبعیت و انقیاد از خدا و رسول و ائمۀ معصومین علیهم السّلام ذکر شده است،2 زیرا حقیقت تشریع که منحصر در اراده و مشیّت حضرت حق است، بهواسطۀ نفوس مطهرۀ حضرات معصومین علیهم السّلام تلقی و تبیین میگردد و هیچ فرد دیگری را یارای درک ملاکات و مبانی تشریع نمیباشد، مگر اینکه با اتصال به نفس و سرّ معصوم علیه السّلام، این مسئله برای او نیز روشن و هویدا گردد؛ بنابراین برای افراد عادی، چه عامی و چه عالم، چارهای جز اطاعت محض و انقیاد تام از دستورات حضرات معصومین علیهم السّلام نمیباشد و چیزی را از جانب خود و بهسلیقه و درک ناقص خود نمیتوانند کم کنند یا اضافه نمایند.
عبدالرحیم قصیر گوید:
دَخَلتُ علیٰ أبی عبدِ اللهِ، فقُلتُ: جُعِلتُ فِداکَ، إنّی اختَرَعتُ دعاءً، فقال: «دَعنی مِن اختراعِکَ... .»3
«خدمت امام صادق علیه السّلام رسیدم و عرض کردم: فدایت شوم، من
- همان، ص ١٦٠ و ص ١٧٧.
- سوره بقره (۲) آیه ١٧٩؛ سوره نساء (٤) آیه ٦٤؛ سوره مائده (٥) آیه ٤٨ و ٥٥؛ سوره شعرا (٢٦) آیه ١٠٨؛ سوره قصص (٢٨) آیه ٦٨؛ سوره احزاب (٣٣) آیه ٦؛ الکافی، ج ١، ص ١٨٥ و ١٨٧ و ٢٧٦.
- الکافی، ج ٣، ص ٤٧٦.
