
نوروز در جاهلیت و اسلام
تحقیقی پیرامون نوروز و آداب آن در قبل و بعد از اسلام
کتاب نفیسِ «نوروز در جاهلیت و اسلام» اثر بیبدیل حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه میباشد. در این اثر با ادله متقن علمی، دینی و عقلائی، و همچنین شواهد تاریخی و اسناد و مدراک معتبر و پاسخهای مستدل به شبهات مربوطه، به ثبوت میرسد که این آیین باستانی نه تنها ریشۀ الهی و دینی ندارد بلکه از اساس، با مبانی توحیدی و فطری اسلام ناسازگار است. مهمترین مباحث مندرج در این اثر: • تحلیلی شیوا از احیای سنتهای قومی • عید از منظر اقوام مختلف، و تفاوت سنّت اسلامی با دیگر سُنَن • مطابقت با فطرت، دلیل تأیید برخی سنّتهای اجتماعی توسّط دین • هویت نوروز و ریشۀ سنّتهای آن • بیتوجهی به محتوای پوچ نوروز، علت شیوع آن در بین مسلمانان • متغیّر بودن نوروز در دوران باستان • مجعولبودن استناد خلقت زمین و آسمان و حضرت آدم به نوروز • عدم وجودِ غرض عقلائی و فطری در مسأله نوروز • اشکالات وارده بر شرعیبودن نوروز همچون: • نقدِ «احادیث وارد در تأیید نوروز» • نقدِ آراء و انظار برخی فقهاء در این موضوع؛ از جمله صاحب جواهر • ذکر «احادیثِ مبطِلِ عید نوروز» شاهدی بر مدّعا • نقد و بررسی شواهد و مؤیدات دیگر در تأیید نوروز، همچون: • نقدِ «تایید نوروز بر اساس قاعدۀ تسامح در ادلۀ سنن» • نقدِ «تأیید نوروز بر اساس مطلوبیت صلۀ رحم» • نقدِ «تأیید نوروز بر اساس مصادفبودن آن با آغاز بهار» • نقدِ «تأیید نوروز بر اساس ملیبودنِ این آیین» • ضرورت توجه مسلمانان به اعیادی همچون «فطر و قربان» بلکه بزرگترین عید جهان یعنی «عید غدیر»
نوروز در جاهلیت و اسلام
247فضای دیانت، فضای توحید و نورانیّت است، فضای انبساط و سبکی و روحانیّت است؛ در این فضا است که روح میتواند به معارج و مدارج عالیه صعود کند و قفلهای تعلّقات به دنیا و تعصّبات و انانیّتها را که بر جان و قلب و فکر زده است یکی پس از دیگری بگشاید، و با همّت و نفس والیان امر و متولّیان مُلک و ملکوت به سوی عوالم قدس عروج نماید. و تا انسان بتمام معنی الکلمه دست از همۀ تعصّبات و جهالتها و خودمحوریها و امتیازهایی که برای خود ترسیم کرده و دایرهای که به دور خود کشیده برندارد، راهی به سوی آن عوالم پیدا نخواهد کرد، و حالت تجرّد و توحید در نفس و ضمیر او متجلّی نخواهد گشت.
ائمّۀ ما صلوات الله علیهم أجمعین هنگام غذا با همۀ غلامان و افراد حاضر، بر سر یک سفره مینشستند و غذا میخوردند و مواظب بودند مبادا کسی نیامده باشد.
استمرار بخشیدن به آیین مجوس، علّت اصلی نهی از برگزاری مراسم نوروز
علّت اینکه در روایات از برگزاری مراسم عید نوروز نهی شده است و آن را از سنّتها و آیین جاهلی برشمردهاند، نه به خاطر دید و بازدید و صلۀ رحم و اهدای هدیه به یکدیگر و جشن و سرور است، بلکه به جهت استمرار و پایداری همان سنّتهای گذشته از آیین مجوس است که خواهی نخواهی افراد را در آن فضا و حال و هوا قرار میدهد و ربط آنان را از محوریّت اسلام و توحید و حال و هوای آیین الهی قطع میکند، و رشتۀ اتّصال قلب و ضمیر ایشان را به آثار و خصوصیّات عالم ملکوت گسسته مینماید، و دایرۀ حیات اجتماعی آنان را از سایر دوایر ملل و نحل اسلام جدا و متمایز میسازد.
و بر همین اساس، تمام آیینها و جشن و سرورهایی که در سراسر دنیا برپا میشود و در آن رایحهای از نژادپرستی و قومیّتگرایی وجود دارد، از نظر ادیان الهی مطرود و مذموم میباشد. و در مقابل، هر آیینی که این مسأله در آن مشهود نباشد ولی در اسلام هم به طور دقیق و مصداقی، ذکری از آن نشده است و با کلّیات و ملاکات کلّی اسلام و موازین الهی انطباق دارد، از نظر اسلام ممدوح و قابل اجرا و انجام خواهد بود.
