ارتداد در اسلام

ٱلسَّبِيلُ عَلَى ٱلَّذِينَ يَسۡتَ‍ٔۡذِنُونَكَ وَهُمۡ أَغۡنِيَآءُ رَضُواْ بِأَن يَكُونُواْ مَعَ ٱلۡخَوَالِفِ وَطَبَعَ ٱللَهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمۡ فَهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ﴾.¹

این قاعدۀ بسیار مبتلا به، بحث مفصل و مشروحی دارد که به نکته‌ای مفید از آن در مانحن‌فیه اکتفا می‌کنیم. «محسن» به شخصی گفته می‌شود که برای خود و دیگران در مقام استجلاب رضای پروردگار است. حال اگر اتفاقاً نسبت به مدلولِ چنین فردی که برای شخصی دلالت به خیر می‌کند، کشف خلاف شود، باز هم باید گفت که: «هذا محسنٌ» و این مقام، مقام احسان است.

مِن‌باب‌مثال ممکن است کسی برای کار با مالش به شما مراجعه کند و شما هم فردی را برحسب تشخیص و تجربه به امانت‌داری و درستی به او معرفی کنید. حال اگر این شخص از ابتدای امر یا به‌مرور ایام آدم بدی از کار درآمد و مال آن شخص را نداد، آیا او می‌تواند طبق قاعدۀ غرور به شما رجوع کند و بگوید: «المغرورُ یرجِع إلیٰ مَن غرّه»، یا اینکه چون شما در مقام احسان و خیرخواهی بوده‌اید، نباید مراجعه نماید؟

استدلالی جهت برائت ذمۀ شخص واسطه در نماز و روزۀ استیجاری

روزی در نزد مرحوم آیةاللَه شیخ مرتضی حائری صحبت از اموالی شد که اشخاص برای صلاة و صومِ واجب به واسطه‌ای می‌دهند تا او به اجیری دهد که فرضاً ده سال برای مستجیر نماز و روزه بخواند، ولی اجیر انجام نداده، وجه آن را مصرف کرده است. مسئله این بود که آیا در اینجا ذمۀ این واسطه مشغول است و شخصی که پول را پرداخته می‌تواند بگوید: «چون من پول را به شما دادم و در قبالِ این عوض، معوّض (اداء صلاة و صوم) محقق نشده، بنابراین ذمۀ شما مشغول است»؟

مرحوم آقا شیخ مرتضی حائری فرمودند: