ارتداد در اسلام

استضعاف بدوی

به‌طورکلی یکی از ادلۀ داله بر عدم تحقق ارتداد ـ حتی نسبت به فرد منکرِ ضروری‌ای از ضروریات دین ـ آیات¹ مربوط به استضعاف است که بر دو قسم است:

قسم اول: استضعاف بدوی؛ این اشخاص ابتدائاً در یک محیط تربیتی بوده‌اند که آن محیط؛ نحوۀ تفکری را در جهت عدم وفاق با مبانی شرع اقتضا می‌کرده است. 

مِن‌باب‌مثال شخص از ابتدا تفکری داشته که خمس و زکات را انکار کند. امروزه تفکر بسیاری از منکرین خمس این است که می‌گویند: «خمس را آخوندها درآورده‌اند!» اما درعین‌حال بعضاً بیش از مبلغ خمس را به فقراء کمک و انفاق می‌کنند. حال آیا باید چنین افرادی را که صرفاً منکر خمس‌اند، مرتد دانست؟! درحالی‌که آنها در حقیقت ضروری دین را انکار نمی‌کنند، بلکه در یک محیطی قرار گرفته‌اند که آن محیط برای آنها استضعاف ایجاد کرده و حقیقت دین و این حکم نیز برای آنها بیان نشده است. بنابراین، نمی‌توان افرادی که به‌مقتضای انسانیت و نوع‌دوستی و صفات کمالیه و جودی که در وجود خویش دارند و به فقرا و مستمندین کمک می‌کنند و فقط انفاقشان عنوان خمس ندارد را به‌صرف این انکار، مرتد دانست.

استضعاف ثانوی

قسم دوم: استضعاف ثانوی و فکری است.

شخصی را فرض کنید که در ابتدا به مسئلۀ خمس معتقد بوده ولی بعداً در موقعیتی قرار می‌گیرد که برای او نسبت به این مسئله تبدل ذهنی به وجود می‌آورد. مِن‌باب‌مثال اینکه شخص خمس را به نفر اول و بعد نفر دوم و همین‌طور سایر افراد