ارتداد در اسلام

«چون من الآن دستم به او نمی‌رسد، به‌صرفِ انتساب بین این دو برادر، من عقاب را متوجه برادرش می‌کنم!» در این صورت معلوم می‌شود که این شخص مخبّل و کم‌عقل است. حال زنی را فرض کنید که در اثر فشار محیط زندگی و کار زیاد و سایر جهات مختلفۀ این‌چنینی، در اعتقاد خود تصرف می‌کند و خدا و پیغمبر و همه چیز را کنار می‌گذارد. این مسئله به‌جهتِ ضعف عقل است که فرد قدرت امتیاز و افتراق بین دو خصوصیت را ندارد و قضایا را به یکدیگر سرایت می‌دهد.

به همین جهت، اسلام حکم اعدام را از زن برداشته و از باب فرجه و فرصت او را در مضیقه قرار می‌دهد تا به خود برگردد و موقعیت خود را بازیابی کند.

بناءً‌علیٰ‌هذا موضوع اول در باب تکلیف، مسئلۀ رشد عقلی است. عقل باید به یک مرحله‌ای از رشد واقعی نسبت به این خصوصیّات برسد.

ملاک دوم تکلیف، محوریتِ علم

روی این حساب، «علم» و «جهل» نیز دو مشخصۀ دیگر تعلق تکلیف هستند؛ زیرا علم و جهل جدای از عقل نیستند. علم در مقام تنجّز و فعلیت تکلیف، و جهل در مقام انشاء تکلیف است؛ بدین معنا که جاهل در مقام انشاء ـ نه در مقام تنجز ـ مکلف است. به‌عبارت‌دیگر همان‌طور که برای تعلق حکم بر موضوعی تحقق آن موضوع شرط است، برای تعلق حکم بر مکلف نیز علم او موضوعیت دارد و شرط است.

ملاک سوم تکلیف، محوریتِ قدرت

استدلال به آیاتی در لزوم قدرت در تحقق تکالیف الهیه (ت)

موضوع سوم برای تکلیف، قدرت بدنی و ظاهری است.¹