ارتداد در اسلام

مِن‌تلقاءِنفسِه صرفاً با تشخیص خود و بدون مُؤمِّن و منجِّز حکم دهد.

وجوب مشورت حاکم مسلمین در صدور احکام

تلمیذ: آیا یکی از شرایط رسیدن فقیه به ولایت، وجوبِ مشورت است؟

استاد: بله؛ حاکم مسلمین بدون مشورت حق ندارد حکمی دهد. این‌طور نیست که بعضی می‌گویند: «چون فردی حاکم شد، می‌تواند هر حکمی بدهد.» حاکم باید با اهل صلاح و خبره مشورت کند و رأی آنان را در نظرِ بگیرد. وقتی همۀ اهل حل‌وعقد نظر دادند و به آن حکمِ جامع و اصوب و آخر رسیدند، آن‌وقت تازه حاکم باید حکم آنان را به انجام رساند.

حاکم نمی‌تواند به حکم خود عمل کند و او فقط حکمِ امضاءکننده، جمع‌کنندۀ افراد و به‌دست گیرندۀ امور را دارد. لذا اگر فرضاً نودونه نفر از صد نفر اهل حل‌وعقد گفتند: «نباید فلان کار انجام شود» حاکم حق ندارد بگوید: «باید انجام شود.»

تلمیذ: آیا قائل به شورا هستید؟

استاد: بله؛ حاکم باید واحد باشد ولی تمام احکام او باید شورایی باشند.

تلمیذ: آیا لزوم احکام شورایی به‌جهتِ عدم کمال حاکم است؟

استاد: بله؛ لذا اگر حاکمی مانند سید بحرالعلوم ـ رضوان اللَه علیه ـ باشد، مسئله متفاوت است.

تلمیذ: سابقاً فرموده بودید: «قول حضرت سلمان کاشف از قول معصوم است.» آیا مطلب کنونیِ حضرت‌عالی مسئلۀ جدیدی است و منظور خاصی داشتید یا پیرو همان مطلب سابق است؟

استاد: بله؛ البتّه محل این بحث اینجا نیست و بنده می‌خواهم این بحث را بعداً به‌صورت کلاسیک ارائه کنم. این مطلب حرف جناب محیی‌الدّین در فتوحات است که بعضی ایشان را فحش می‌دهند.¹