ارتداد در اسلام

کند. می‌خواهند بگویند: شرایط به‌گونه‌ای تغییر یافته که موضوع آن حکم عوض شده است. می‌گویند: یک شیء سابقاً چون منفعت نداشت، حرام بود اما الآن چون منفعت دارد، حلال است. موضوع عوض می‌شود که حکم عوض می‌شود و لذا زمان و مکان مؤثر است.

استاد: می‌گویند: زمان، حکم را عوض می‌کند. اینها می‌خواهند بگویند که این شیء در آن موقع داخل در تحتِ آن موضوع بود و تمام شد. زمان برای این موضوع، ملاک درست می‌کند و زمان، منفعت را می‌زاید.

کاشفیت زمان و مکان در بروز ملاکات محققۀ خارجیه

می‌گویند احکام شرعی در زمان رسول خدا منحصر در موارد خاصی، و مِن‌باب‌مثال حکم «اهداء دم» در آن زمان اصلاً بی‌معنا بود؛ اما در این زمان موضوعات و احکام و ملاکات جدیدی به وجود آمده است. به‌عبارت‌دیگر کأنّ پیغمبر دوباره از نو مبعوث به رسالت شده و یک احکام جدیدی را مطرح کرده است.

ما می‌گوییم ملاک همیشه وجود دارد؛ منتها یک‌وقت آن ملاک، تحقق خارجی دارد، و یک‌وقت تحقق ندارد. پس زمان و مکان تأثیری ندارند، بلکه تنها می‌آیند آن ملاکی که وجود دارد را کشف می‌کنند و آن را به منصۀ بروز و ظهور می‌رسانند.

بعثت پیغمبر یک مرتبه بیشتر نبوده و با آن فقط ملاکات آورده شده است. حال ملاکات در آن زمان آن مصادیق را داشت، و در این زمان این مصادیق را دارد. کأنّ رسول خدا در هزاروچهارصد سال قبل فرموده باشد: «اهداء دم بلامانع است؛ منتها شما وسیلۀ آن را بیاورید تا بتوانید از آن استفادۀ محلّله کنید.» نه‌اینکه اهداء دم در آن زمان حرام بوده و در این زمان حلال شده و به‌طورکلی آن حکم تبدل پیدا کرده است. زمان و مکان دخالتی نداشته، «جعل ملاک» نمی‌کنند، بلکه «کشف ملاک» می‌کنند.

مِن‌باب‌مثال فرضاً رسول خدا می‌گوید: «شربُ الخمر حرامٌ.» و در همان موقع یک حکم دیگر نیز بیان می‌کند که: «شربُ الدّواءِ للمریض حلالٌ و حفظُ النفس واجبٌ.»

شما در اینجا دو ملاک در دست دارید: یکی حرمت شرب خمر، و دیگری وجوب حفظ نفس، صحت و سلامت بدن. در اینجا باید منتظر زمان شوید که خود