ارتداد در اسلام

رسول خدا این کلام را مِن‌قِبَلِ‌اللَه‌تعالی القاء می‌کند، یقین ندارد و مثلاً می‌گوید: «این کلام مِن‌عند‌نفسِه است.»¹ در این دو مورد اعتقاد شخص اشتباه، اما چنین فرضی خارج از مَحطّ بحث است.

اما اگر شخص به موضوع و به اینکه این کلام مِن‌قبَلِ‌اللَه و حکمی از احکام الهی است یقین دارد، و درعین‌حال انکار می‌کند و می‌گوید: «من قبول ندارم»، لاشکّ‌ولاشبهةَ که این فرد مرتد و کافر است. منظور فقهاء که می‌گویند: «اگر ضروری‌ای از ضروریات دین یا فریضه‌ای از فرائض یا ما عَلم أنّه مِن الدّین را انکار کند موجب انکار رسالت است» به این نحو و کیفیت است.

بنابراین، درصورتی‌که به شخص منکِری بگویند: «اگر پیغمبر بیاید و در مقابل تو بایستد و بگوید الآن این کلام را خود من می‌گویم که در این زمان باید فلان حکم را اجرا کرد» و او بگوید: «من این حکم را قبول ندارم»، لاشکّ‌ولاشبهة که این فرد کافر است. این فرد درست مانند کسی است که از ابتدا رسالت را انکار می‌کند و می‌گوید: «من کلام رسول خدا یا قرآن را قبول ندارم.»

عدم استلزام انکار رسالت در صورت انکار احکام به‌واسطۀ شبهۀ تأثیر زمان و مکان

اما یک‌وقت منکِر می‌گوید: «اعتقاد من این است که احکام پیغمبر، مربوط به زمان خود ایشان است» این فرض محلّ نظر است و انکار رسالت محسوب نمی‌شود و اشکالی ندارد و از قبیلِ همین شبهاتی است که امروزه مطرح می‌کنند. می‌گویند: تأثیر زمان، مکان، شرایط، محیط، خصوصیّات و جوانب، قضایایی است که موجب می‌شود فتوای یک فقیه در زمانی با زمانی دیگر فرق کند.²

پاسخ به شبهه دخالت زمان و مکان در تغییر احکام اسلام

البته در پاسخ باید گفت: زمان و مکان و شرایط در تغییر حکم دخیل نیست.