ارتداد در اسلام

می‌خواهی چه کنی؟! این مسئله اصلاً معنا ندارد، و این یعنی قبول‌نداشتن کلّ طبابت.

پس کسی که علوم متداولۀ امروزی را می‌خواند اما اصول موضوعه و قضایای بدیهیِ اولیّۀ آن علم را انکار می‌کند، اصلاً آن علم را قبول ندارد.

همین‌طور است کسی که می‌خواهد فقه بخواند و می‌گوید: «بنده روایت را قبول ندارم!» مگر ممکن است که یک فقیه صرفاً با قرآن و بدون استناد به روایات استنباط کند و فتوا دهد؟! کسی که حکم می‌کند که روایت حجت نیست، در واقع اصل فقه را انکار می‌کند.

حال مرحوم حلی می‌خواهند بفرمایند که اگر کسی بگوید: «ما پیغمبر را هم قبول داریم اما قائلیم که اصلاً نمازی در اسلام وجود ندارد»، نفس این اعتقاد و بیان آن ردّ اسلام است، نه‌اینکه چون این انکار، مستلزم انکار و جحد رسول است، موجب ارتداد باشد. تو که نماز را قبول نداری، پس مسلمان نیستی، والاّ ممکن است یهود و نصاریٰ نیز پیغمبر ما را دوست داشته باشند.

ضروری عندالمنکر یا عندالعرف، دو ملاک «ضروری» در کلام فقهاء

نکتۀ دوم آنکه: مثال‌های فقهاء و از جمله مرحوم حلی در باب «ضروری» مهم و مورد نظر است. این مثال‌هایی را که فقهاء در باب یک مسئلۀ ضروری از ضروریات دین می‌آورند و انکار آن را در واقع راجع‌به انکار پیغمبر می‌دانند، ممکن است دو معنا داشته باشد:

الف. انکارِ «الضروری عند المنکر» مستلزم انکار رسول باشد؛

ب. انکارِ «الضروری عند العَرضة علی العرف» مستلزم انکار رسول باشد.¹