ارتداد در اسلام

ملاک تحقق موضوع ارتداد، عناد منکِر است نه ضرورت مسئلۀ منکَر

بناءًعلیٰ‌هذا مسئله در باب ارتداد صورت دیگری پیدا می‌کند که صرفاً بر آن اساس دور می‌زند، و آن اینکه:

کسی که در مقام عناد نیست و حکمی از احکام ـ ولو ضروری ـ را انکار می‌کند، ثبوتاً کافر و مرتد نیست.

ممکن است شخصی بنابر ادلۀ خود به این مطلب رسیده باشد که: «متنجس، منجّس نخواهد بود» یا اینکه: «العصیرُ المتّخذُ مِن النبیذِ لیس بنجسٍ» درحالی‌که بسیاری از فقهاء قائل به نجاست و ضروری‌بودنِ آن هستند. حال در اینجا که معتقَدِ فرد این است که اصل مسئله در شرع وجود ندارد و طبق ادله‌اش به این نتیجه رسیده، آیا می‌توان قائل به ارتداد وی شد؟

تلمیذ: ممکن است استلزامِ قصدی نباشد، اما استلزامِ عرفی که وجود دارد. بالأخره در عرف می‌گویند: این آقا خلاف ضرورت دین عمل می‌کند.

استاد: فرض بر این است که همان‌طور که شما این «خلاف ضرورت» را از احکام استنباط کرده‌اید، او نیز آن را از ادلۀ احکام استنباط کرده و فتوا داده است، نه با خواب‌دیدن. مرجع ادله و سنن در استفاده و استنباط واحد است، فقط شما یک قِسم و او به یک قسم دیگری می‌فهمد. این اشکالی ندارد؛ صحبت در این است که انسان در مقام انکار و عناد فتوا ندهد.

براین‌اساس، نه‌تنها ما از طرح فتاوای مخالف در مقام انکار بر نمی‌آییم، بلکه استقبال می‌کنیم تا روشن شود که این فتوا به چه علت بوده است.

البتّه دربارۀ نظیر این مورد که شخص می‌گوید: «این موسیقی که فعلاً در رادیو و تلویزیون پخش می‌شود، شاد نیست و باید موسیقیِ بهتر و عالی‌تری بگذارند»،¹ باید گفت که اگر این شخص با توجه به ادلۀ حرمت موسیقی این موسیقی را حرام نمی‌داند، پس موسیقی حرام به چه می‌گوید؟! حرمت این مسئله مشخص و از ابدهِ