ارتداد در اسلام

نسبت داده است.

تلمیذ: پس در این صورت «ضروریات» بسیار محدود است.

استاد: لذا اصلاً بحث از «ضروری» و «انکار ضروری» در باب ارتداد غلط است. سابقاً گذشت که بسیاری از تعابیر فقهاء ـ مثلاً همین «ضروری» ـ در بحث ارتداد اصلاً مضمون روایات نیست. مِن‌باب‌مثال در روایات آمده است که: «کسی که در مسئلۀ ولایت قائل به الوهیت شود یا صلاة را انکار کند، یا حرامی را حلال کند، مرتد است»، ولی در روایتی نیامده است: «کسی که ضروری از ضروریات دین را انکار کند، مرتد است.»

«جحد» و «استحلال»، دو قید مثبِت ارتداد در مکاتبۀ عبدالرحیم قصیر 

در ارتداد «جحد» و «انکار» و «استحلال: حرامی را حلال کردن» مسئله است.

مثلاً در مکاتبۀ عبدالرحیم قصیر در باب ایمان و کفر کافی می‌فرماید:

لا یخرجهُ إلی الکفر إلّا الجحودُ و الاستحلال.¹

در مفاد و معنای «استحلال»

معنای «تستَحِلّونَ» در کلام حضرت سیدالشهداء که می‌فرماید که: «فَبِمَ تستَحِلّونَ دَمی»² این نیست که دَمِ من حلال است؛ زیرا عرب به حلالی را حلال دانستن، استحلال نمی‌گویند. «استحلال» وقتی اطلاق می‌شود که شخصی حرام واقعی را در مقام عناد و انکار، حلال می‌کند.

در مفاد و معنای «شرک» و تفاوت آن با «کفر»

و اما «شرک» در لغت به معنای سهم و نصیب در کنار سایر سهام می‌باشد. و بنابر آنچه از مفاد و مصادیق شرک در استعمالات مختلف لغت حاصل می‌شود، شرک به معنای سهیم‌نمودن غیراللَه، چه در نفس ذات و حقیقت وجود (همچون قائلین به تعدّد آلهه خیر و شر مانند زرتشتی‌ها که معتقد به دو اصل و دو اُقنوم که همان یزدان: خدای خیرات و برکات، و اهرمن که خدای شرور و ناملایمات‌اند) و چه در اسماء