ارتداد در اسلام

استاد: فقهاء قیدِ «ضروری» را برای شخص نیاورده‌اند، بلکه ضروری نوعی و عرفی را مثال زده‌اند.

تلمیذ: دایرۀ مسئلۀ «ارتداد» به دامنۀ «کفر» خواهد رسید، و اگر در مسئلۀ «کفر» نیز عناد نباشد، کفر ثابت نخواهد شد و اکثر کشورهای کفر حکم استضعاف پیدا می‌کنند.

استاد: همین‌طور است؛ إن‌شاءاللَه قدری در طیّ این مباحث قائل به توسعه شده، اکثر آنها را مستضعف خواهیم دانست.

تلمیذ: اگر ملاک ارتداد عناد است، حکم شخصی که دوران رشدش در یک جوّ غیردینی بوده و در جوانی مرتکب اعمال خلافی شده، و مقید به نماز و روزه نبوده، چیست؟

استاد: حکم به قضای نماز و روزۀ این فرد مشکل است.

تلمیذ: آیا می‌توان گفت که این شخص مصداق فرد «مُکرَه» است؟

استاد: بله، زیرا در یک جوّی قرار گرفته که نمی‌فهمیده و نمی‌دانسته است.¹

تلمیذ: آیا بحث از «دارالحرب» و «دارالکفر» و نزاع با کفار نیز تحت‌تأثیر این مباحث قرار می‌گیرند؟

استاد: بله. تمام این مباحث ـ که سابقاً نیز در مشهد بحث کرده‌ام و متأسفانه نوشته‌های آن در دسترس نیست ـ موردنظر بنده هستند. حتی نسبت به همین جنگ گذشتۀ ایران و عراق، آیا می‌توان حکم «حربی» را بر اهل عراق صادق دانست یا باید قائل به تفریق شد و آنها را مسلمان دانست؟

تلمیذ: آیا در قضیۀ جنگ جَمَل نیز همین مطالب مطرح است که امیرالمؤمنین علیه‌السّلام به عدم اخذ غنائم و تعقیب و اسارت آنها حکم فرمودند؟²