ارتداد در اسلام

این عبارت بسیار متقنی است که می‌فرماید: «باید مسئله یقیناً برای او ثابت باشد. و این‌طور نیست که اگر کسی یک مسئلۀ مجمعٌ‌علیه را انکار کند، کافر باشد.»

خود بنده هیچ اجماعی را قبول ندارم؛ خصوصاً اجماعات منقولی که از زمان شیخ طوسی به بعد است.¹ در موارد مجمعٌ‌علیهِ ادعاشده که ثبوت آن فقط به‌واسطۀ اجماع فقهاء ثابت شده باشد، یک مسئله هم نداریم که فقهاء اجماع کرده باشند و مخالف نداشته باشد. اگر هم باشد، همه ضروریات دین مانند وجوب صوم و صلاة و حج است.²

و بعد ایشان در دلیل مسئله می‌فرماید:

إذ الظاهرُ من دلیلِ کفرِه هو إنکارُ الشریعة و إنکارُ صدقِ النبی صلّی اللَه علیه و آله و سلّم.

«زیرا ظاهر این است که باید انکار این ضروری، مستلزم انکار شریعت باشد؛ والاّ اگر انکار مسئله‌ای مستلزم انکار شریعت نباشد، کافر نشده است.»

ایشان در ادامه می‌فرماید:

بل المدارُ علیٰ حصولِ العلم و الإنکارِ و عدمِه. إلّا أنه لمّا کان حصولُه فی الضروری غالبًا، جُعل ذلک المدارُ و حکَموا به.

«بلکه مدارِ ثبوت کفر، بر حصول علمِ شخص منکر بر اجماعی و ضروریِ دین بودن آن مسئلۀ مورد انکار است. از آنجایی‌که غالباً این مجمعٌ‌علیه ”ضروری“ است، لذا فقهاء در تعبیر از کفر ”انکار ضروری“ را لحاظ کرده‌اند و گفته‌اند ثبوت کفر به‌واسطۀ انکار ضروری محقق می‌شود. والاّ ممکن است که ضروری باشد و شخص بدان عالم نباشد، و در این صورت منافاتی ندارد.»

تلمیذ: آیا می‌توان گفت که مسئله تنها باید برای خود شخص منکر «ضروری» باشد؟