ارتداد در اسلام

بوده است که چون برخی روایات، در صورتی شخص را مرتد می‌داند که انکار او به تکذیب رسالت برگشت نماید، این قید را اضافه نموده‌اند.

شخصی که منکر یک ضروری یا حکمی از احکام می‌شود، صرف این انکارِ حکم فقط یک انکار است؛ باید دید که این انکارِ او در چه محدوده‌ای می‌تواند قیام کند و موجب اثر شرعی شود. اگر شخصی واقعاً قائل به توحید، بعث و رسالت پیغمبر اکرم است، ولی حکمی از احکام را اعتقاداً قبول ندارد، چه دلیلی بر کفر و ارتداد او می‌توان داشت؟

ثبوت ارتداد در صورت علم منکر به ضروری‌بودنِ مسئله در کلام صاحب کشف‌اللثام

بعد می‌فرماید: صاحب کشف‌اللثام «منکر ضروری» را در صورتی کافر به‌حساب آورده است که «إذا عَلِم أنّه من ضروریاته.»¹ یعنی «انکار ضروری» در صورتی موجب ارتداد است که شخصِ قائل، عالم به ضروری‌بودنِ آن مسئله باشد.

بنابراین، اگر شخصی به ضروری‌بودنِ یک مسئلۀ فقهیه و شرعیه عالم نباشد و آن مسئله را انکار کند، موجب کفر او نخواهد بود.

اگر بگوییم نفس «انکار ضروری» بدون قیدِ «علم به ضروری بودن» موجب کفر و ارتداد است، این ارتداد شامل بسیاری از موارد می‌شود که قطعاً خلاف است. بنده خود شاهد بودم که روزی دو نفر که قطعاً مجتهد و از معمّرین بودند، در یک مسئلۀ ضروری از ضروریات دین با یکدیگر بحث می‌کردند.

کلام مقدس اردبیلی در عدم ثبوت کفر نسبت به صرف انکار مسائل مجمعٌ‌علیها

راجع‌به شخصیت مرحوم مقدس اردبیلی (ت)

احتیاطات ظاهری و غیرحقیقی، لازمۀ جمود ذهنی (ت)

مرحوم صاحب جواهر از مجمع‌البرهان نقل می‌کنند که مرحوم مقدّس اردبیلی² می‌فرماید: