ارتداد در اسلام

تخصیص ادلۀ ارتداد توسط ادلۀ برائت، جهت دوم در اختلاف آراء فقهاء

جهت دوم: احکام و ادله‌ای که رافع حکم ناسی، خاطی و جاهل است؛ و «جاهل» را مستوجب تعاقب جزا و حقوق کیفری نمی‌داند.¹

نکته اینجاست که: فقهاء محتوای ذهنی خود را نسبت به ثبوت ارتداد و کفر بیان کرده‌اند، نه‌اینکه تعابیر آنان عین متن یا مضمون روایات و احادیث باشد. تمام این عبارات، توضیح و بیانی است که فقهاء خود از مجموعۀ روایات و ادله‌ای که در مواقف مختلفی آمده استفاده کرده‌اند.

مِن‌باب‌مثال فقهاء این روایت را دیده‌اند:

کسی شهادت داد که دیدم دو نفر در کوفه یُصلّیان إلی الصّنمِ.

حضرت شخصی را فرستادند که برود تحقیق کند. رفت، برگشت و تأیید نمود. حضرت آن دو را احضار کردند. وقتی آمدند، حضرت فرمود: «برگردید!»

آنها دست برنداشتند، و بعد حضرت به ارتداد آن دو حکم کردند.²

چون در این روایت نداریم که حضرت با آنها صحبت کرده باشند و آنها را توبه داده باشند، لذا برای فقهاء این شبهه پیش آمده که شاید واقعاً برای آنها از نظر اعتقادی مشکلی خاص پیدا شده که حضرت بدون صحبت و ارجاع به توبه، حکم به قتل کرده‌اند. لذا استفاده کرده‌اند که در غیر این‌صورت اگر شخصی صرفاً تظاهر به کفر کرد، اُستُتیب و إلاّ قُتِل.

در اینجا نباید غفلت نمود که آن فعل خاص شخص مرتد، موقعیتی که او این