رسالۀ غناء و موسیقی
بررسی فقهی حرمت غنای لهوی و موسیقی
این رسالۀ فقهی دروس خارج فقه عالم ربانی و عارف صمدانی مرحوم آیةاللَه حاج سیّد محمدمحسن حسینی طهرانی ـ قدس سرّه ـ در سال‌های ١٤٢٠و ١٤٢١ ه . ق در حوزه علمیه قم است که موضوع غناء و موسیقی را از نگاه احکام شرع به‌طور مبسوط مورد تحلیل و بررسی قرار داده‌اند.امتیاز این رساله بر سایر نوشتجات در این است که مؤلّف محترم ـ قدس سره ـ جنبۀ إسقاط تکلیف از دوش مکلف را در استنباط احکام ـ که امروزه بسیار رایج است ـ محور توجه خود قرار نداده‌اند؛ بلکه ایصال به واقعیت حکم شرعی در جنبۀ ارتباط عمل با نفس مکلف و اتّصال انسان به عالم ملکوت و تأثیر غناء و موسیقی در رشد یا افول انسان را ملاک استنباط در نظر گرفته‌اند، به‌علاوه اینکه در تجزیه و تحلیل مسئله، فقط به قواعد متعارف اصولی و رجالی اکتفا ننموده و شواهد و قرائن مختلف تاریخی، فرهنگی و... در زمان صدور آیات و روایات را نیز در نظر گرفته اند.1 ایشان با بررسی شواهد مختلف به سؤالی که در ذهن بسیاری از افراد مطرح است که آیا در عصر صدور روایاتِ حرمتِ موسیقی، فقط موسیقی لهوی محل ابتلا بوده، پس ادلۀ حرمت ناظر به این نحوه از موسیقی است، یا اینکه ادلۀ حرمت شامل همۀ اقسام موسیقی است، به بهترین نحو پاسخ داده‌اند. از دیگر امتیازات این رساله این است که تفصیل حکم موسیقی بر اساس مشترک بودن یا مختص بودن آلات آن به موسیقی لهوی را ـ که در فتاوای معاصرین مطرح است ـ به نحو فنی مورد بررسی قرار داده و رد کرده است. هم‌چنین مسائل جانبی مرتبط با موسیقی، مثل حکم استفادۀ رسانه‌های گروهی از موسیقی یا مجالس غناء و موسیقی (کنسرت) و خریدوفروش آلات آن و... نیز بیان گردیده است. امتیاز دیگر این رساله تحلیل دقیق مستثنیات حرمت غناء و موسیقی و بررسی مواردی که از این دو عنوان در لسان شارع از حکم حرمت مورد استثناء قرار گرفته است، با نگاه فوق‌الذکر می‌باشد.
رسالۀ غناء و موسیقی
76الشّیطان وضع جناحه علیٰ هٰذه الأفراد است! وضع جناح و اجزای شیطان بر افراد عبارت است از یک نحوه اتّحاد نفسی و روحیِ شیطان با فرد مکلّف و مرتکبی که الآن در این محل است، وإلاّ اگر شیطان در اینجا بیاید ولی با من ارتباط نداشته باشد دیگر کدورت معنا ندارد! این‌طور نیست که شیطان در یک‌طرف آمده باشد و من هم در طرف دیگر باشم؛ این که معنا ندارد، چون برای شیطان اصلاً مکان معنا ندارد و مافوق مکان است. شیاطین از یک نقطه‌نظر، مثل نفوس مجرّده و ارواح عِلوی و نورانی، اصلاً مقیّد به زمان و مکان نیستند؛ بلکه به‌واسطۀ اتّحاد نفس و روح شیطان با نفسِ برزخی انسان در عالم برزخ، اثری در عالم شهادت و در عالم ظاهر پیدا می‌شود که عبارت است از وضع جناحِ شیطان بر انسان، وإلاّ شیطان که نمی‌آید و نمی‌تواند که روی پا و دست ما دست بگذارد، بلکه این مسئله مربوط به آن جنبۀ برزخی و مثالی انسان است.
لذا روایاتی که در این زمینه وجود دارد که مثلاً «جنود رحمان داریم»1 یا «جنود شیطان داریم»2 یا «نزول جبرئیل به این کیفیت است»3 همگی به‌خاطر اتّحاد نفس
- ← جزئیّت‌ها محبوس و گرفتار و زمین‌گیر می‌نماید. بلی، در فیلم‌هایی که مطالب روحانی و یا علمی بدون موسیقی مطرح می‌شود ایرادی ندارد.»
سایت مکتب وحی، پرسش و پاسخ:
«سؤال: دیدن چه کارتون‌هایی مورد رضایت خداوند نیست؟
جواب: باید به این نکته توجّه کرد که بسیاری از این کارتون‌ها بر اساس اغراض شیطانی تهیه می‌شود و مقصد از آنها تغییر و تحویل روح و نفس کودک است، بر اساس خواست‌ها و اغراض شخصی و دنباله‌روی از اهداف سازندگان آنها. البتّه وجود موسیقی در آنها خود حرام است.»
اقتباس از سوره توبه (٩) آیه ٢٦ و ٤٠؛ سوره مدثر (٧٤) آیه ٣١؛ هم‌چنین روایاتی از جمله الکافی، ج ١، ص ٢٠؛ ج ٨، ص ٣٨٢. - نهج البلاغة (صبحی صالح)، ص ٢٨٨؛ الکافی، ج١، ص ٢٠.
- اقتباس از سوره بقره (٢) آیه ٩٧؛ سوره مریم (١٩) آیه ١٧. هم‌چنین رجوع شود به الکافی، ج ١، ص ١٧٦، بابُ الفَرقِ بَینَ الرّسولِ و النّبیِّ و المُحَدَّث؛ مناقب آل‌أبی‌طالب علیهم السّلام، ج ١، ص ٤٢، فصلٌ فی مَبعِث النّبیّ صلّی اللَه علیه و آله و سلّم.
- ← جزئیّت‌ها محبوس و گرفتار و زمین‌گیر می‌نماید. بلی، در فیلم‌هایی که مطالب روحانی و یا علمی بدون موسیقی مطرح می‌شود ایرادی ندارد.»