رسالۀ غناء و موسیقی
بررسی فقهی حرمت غنای لهوی و موسیقی
این رسالۀ فقهی دروس خارج فقه عالم ربانی و عارف صمدانی مرحوم آیةاللَه حاج سیّد محمدمحسن حسینی طهرانی ـ قدس سرّه ـ در سال‌های ١٤٢٠و ١٤٢١ ه . ق در حوزه علمیه قم است که موضوع غناء و موسیقی را از نگاه احکام شرع به‌طور مبسوط مورد تحلیل و بررسی قرار داده‌اند.امتیاز این رساله بر سایر نوشتجات در این است که مؤلّف محترم ـ قدس سره ـ جنبۀ إسقاط تکلیف از دوش مکلف را در استنباط احکام ـ که امروزه بسیار رایج است ـ محور توجه خود قرار نداده‌اند؛ بلکه ایصال به واقعیت حکم شرعی در جنبۀ ارتباط عمل با نفس مکلف و اتّصال انسان به عالم ملکوت و تأثیر غناء و موسیقی در رشد یا افول انسان را ملاک استنباط در نظر گرفته‌اند، به‌علاوه اینکه در تجزیه و تحلیل مسئله، فقط به قواعد متعارف اصولی و رجالی اکتفا ننموده و شواهد و قرائن مختلف تاریخی، فرهنگی و... در زمان صدور آیات و روایات را نیز در نظر گرفته اند.1 ایشان با بررسی شواهد مختلف به سؤالی که در ذهن بسیاری از افراد مطرح است که آیا در عصر صدور روایاتِ حرمتِ موسیقی، فقط موسیقی لهوی محل ابتلا بوده، پس ادلۀ حرمت ناظر به این نحوه از موسیقی است، یا اینکه ادلۀ حرمت شامل همۀ اقسام موسیقی است، به بهترین نحو پاسخ داده‌اند. از دیگر امتیازات این رساله این است که تفصیل حکم موسیقی بر اساس مشترک بودن یا مختص بودن آلات آن به موسیقی لهوی را ـ که در فتاوای معاصرین مطرح است ـ به نحو فنی مورد بررسی قرار داده و رد کرده است. هم‌چنین مسائل جانبی مرتبط با موسیقی، مثل حکم استفادۀ رسانه‌های گروهی از موسیقی یا مجالس غناء و موسیقی (کنسرت) و خریدوفروش آلات آن و... نیز بیان گردیده است. امتیاز دیگر این رساله تحلیل دقیق مستثنیات حرمت غناء و موسیقی و بررسی مواردی که از این دو عنوان در لسان شارع از حکم حرمت مورد استثناء قرار گرفته است، با نگاه فوق‌الذکر می‌باشد.
رسالۀ غناء و موسیقی
214«مثلاً در مورد مغنّیه به اعتبار مملوکه بودن و کنیز بودن اشکالی ندارد.»
شخصی دلش می‌خواهد یک کنیز بخرد، حالا این کنیز اتفاقاً مغنّیه درآمده است و شانس او گفته است که برای او هم می‌خواند! ولی شخص درهم خود را به لحاظ تغنّی، صرف نمی‌کند؛ یعنی اعطای درهم در إزای تغنّی نیست، بلکه می‌خواهد یک کنیز بخرد، اگر گران هم باشد می‌خرد، ولی مقصود اوّلی در این شراء و اشتراء، نفسِ جاریۀ مملوکه است. فرض کنید زنش مدّتی است که رفته است و این شخص می‌خواهد یک کنیز بیاورد و فعلاً در خانه بگذارد. به بازار می‌رود و اتفاقاً می‌بیند این کنیزی که می‌خواهد بخرد مغنّیه هم هست، می‌گوید: «چه بهتر! گل بود و به سبزه نیز آراسته شد!» لذا خود آن جاریه به وصف تغنّی در مقام معامله و بیع قرار نمی‌گیرد و این اشکالی ندارد.1
فتوای جمیع فقها بر حرمت شطرنج ولو در غیر قمار، با وجود مصادیق غیر قماری
چنان‌که بیان شد در طول مدت ١٤٠٠ سال، این فقهایی که این‌قدر دقیق و ظریف در مسائل نظر می‌دهند، حتی یک درصد هم احتمال استفادۀ صحیح و حلال از این آلات را نداده‌اند، لذا تمام فتاوا فتوای بر حرمت است؛ مثل شهید در دروس، علامه، محقق، مرحوم شیخ در مکاسب محرمه2 و... .
روایات مقیّدۀ حرمت غناء در قبال روایات مطلقۀ حرمت موسیقی
در مکاسب در بحث غناء نگاه کنید: نسبت به غنائی که محصول صوت است اشکال است که آیا صوت ترجیعِ با طرب است یا صوتی است که منضمّ به آلات لهو
- سایت مکتب وحی، پرسش و پاسخ:
«سؤال: شخصی مدتی به نواختن موسیقی اشتغال داشته، ولی مدتی است که آن را ترک کرده است و قصد فروش آن را دارد. آیا پولی را که از فروش ساز خود به‌دست می‌آورد می‌تواند خرج کند یا جایز نیست؟
جواب: خرید و فروش آلات موسیقی به مسلمان اشکال دارد.» - کتاب المکاسب، ج ١، ص ١١١ و ١١٧:
«الأوّلُ ما لا یُقصَدُ مِن وُجودِه علیٰ نَحوِه الخاصِّ إلّا الحرامُ، و هی أُمورٌ... و منها: آلاتُ اللَهوِ علیٰ اختلافِ أصنافِها، بِلا خِلاف.»
- سایت مکتب وحی، پرسش و پاسخ: