
رسالۀ غناء و موسیقی
بررسی فقهی حرمت غنای لهوی و موسیقی
این رسالۀ فقهی دروس خارج فقه عالم ربانی و عارف صمدانی مرحوم آیةاللَه حاج سیّد محمدمحسن حسینی طهرانی ـ قدس سرّه ـ در سالهای ١٤٢٠و ١٤٢١ ه . ق در حوزه علمیه قم است که موضوع غناء و موسیقی را از نگاه احکام شرع بهطور مبسوط مورد تحلیل و بررسی قرار دادهاند.امتیاز این رساله بر سایر نوشتجات در این است که مؤلّف محترم ـ قدس سره ـ جنبۀ إسقاط تکلیف از دوش مکلف را در استنباط احکام ـ که امروزه بسیار رایج است ـ محور توجه خود قرار ندادهاند؛ بلکه ایصال به واقعیت حکم شرعی در جنبۀ ارتباط عمل با نفس مکلف و اتّصال انسان به عالم ملکوت و تأثیر غناء و موسیقی در رشد یا افول انسان را ملاک استنباط در نظر گرفتهاند، بهعلاوه اینکه در تجزیه و تحلیل مسئله، فقط به قواعد متعارف اصولی و رجالی اکتفا ننموده و شواهد و قرائن مختلف تاریخی، فرهنگی و... در زمان صدور آیات و روایات را نیز در نظر گرفته اند.1 ایشان با بررسی شواهد مختلف به سؤالی که در ذهن بسیاری از افراد مطرح است که آیا در عصر صدور روایاتِ حرمتِ موسیقی، فقط موسیقی لهوی محل ابتلا بوده، پس ادلۀ حرمت ناظر به این نحوه از موسیقی است، یا اینکه ادلۀ حرمت شامل همۀ اقسام موسیقی است، به بهترین نحو پاسخ دادهاند. از دیگر امتیازات این رساله این است که تفصیل حکم موسیقی بر اساس مشترک بودن یا مختص بودن آلات آن به موسیقی لهوی را ـ که در فتاوای معاصرین مطرح است ـ به نحو فنی مورد بررسی قرار داده و رد کرده است. همچنین مسائل جانبی مرتبط با موسیقی، مثل حکم استفادۀ رسانههای گروهی از موسیقی یا مجالس غناء و موسیقی (کنسرت) و خریدوفروش آلات آن و... نیز بیان گردیده است. امتیاز دیگر این رساله تحلیل دقیق مستثنیات حرمت غناء و موسیقی و بررسی مواردی که از این دو عنوان در لسان شارع از حکم حرمت مورد استثناء قرار گرفته است، با نگاه فوقالذکر میباشد.
رسالۀ غناء و موسیقی
200تهمت و امثالذلک وجود دارد و استماع غیبت و تهمت، حرام است با اینکه انسان کاری انجام نمیدهد؛ چون آن مجلس، مجلس لهو است. در روایت هم داریم که چون مجلس لهو است، استماع غیبت و تهمت هم حرام است.1 بنابراین از طرفی عمل مُغتاب (کسی که غیبت میکند) فیحدّ نفسه یک حرمت اولیّه دارد، چون غیبت و تهمت حرام است و او دارد عمل حرامی انجام میدهد؛ از طرف دیگر آن استماع غیبت هم بهجهت لهویّت که چون مجلس لهو است، حرام میشود. این مطلبی است که باید ملاحظه کنیم.
حکم استماع و سماع موسیقی
همین مسئله در مورد استماع موسیقی هم هست. همینطور سماع موسیقی اگر [مقدّمات آن] در اختیار انسان باشد فرقی نمیکند و حرام است؛2 مگر اینکه دیگر
- المؤمن، ص ٧٠:
«عَن أبیعَبدِاللَهِ علیه السلام أنّهُ قالَ: قالَ النّبیُّ صلَّی اللَه علیه و آله: ”مَن کانَ یُؤمِنُ بِاللَهِ و الیَومِ الآخِرِ فَلا یَجلِسْ فی مَجلِسٍ یُسَبُّ فیهِ إمامٌ أو یُغتابُ فیهِ مُسلِمٌ! إنّ اللَهَ عَزّوجَلّ یَقولُ: ﴿وَإِذَا رَأَيۡتَ ٱلَّذِينَ يَخُوضُونَ فِيٓ ءَايٰتِنَا فَأَعۡرِضۡ عَنۡهُمۡ حَتَّىٰ يَخُوضُواْ فِي حَدِيثٍ غَيۡرِهِۦ وَإِمَّا يُنسِيَنَّكَ ٱلشَّيۡطٰنُ فَلَا تَقۡعُدۡ بَعۡدَ ٱلذِّكۡرَىٰ مَعَ ٱلۡقَوۡمِ ٱلظّٰلِمِينَ﴾.*“» ترجمه:
«از امام صادق علیه السلام روایت شده که فرمود: پیامبر صلّی اللَه علیه و آله فرمودند: ”هرکس به خدا و روز قیامت ایمان دارد نباید در مجلسی بنشیند که در آن به امامی [از ائمه] دشنام داده شود یا از مسلمانی غیبت گردد. بیتردید خداوند عزوجل میفرماید: ﴿و هنگامیکه کسانی را میبینی که دربارۀ آیات ما به جدال و استهزا میپردازند، از آنان روی بگردان تا به سخن دیگری بپردازند؛ و اگر شیطان سبب شود آن را فراموش کنی، پس از یادآوری دیگر با گروه ستمگران منشین.﴾“» (محقق)
جامع الأخبار، ص ١٤٧: «قالَ صلَّی اللَه علیه و آله: ”ما عُمِرَ مَجلِسٌ بِالغیبَةِ إلّا خَرِبَ مِنَ الدّینِ! فَنَزِّهوا أَسماعَکُم مِنِ استِماعِ الغیبَةِ؛ فَإِنَّ القائِلَ و المُستَمِعَ شَریکانِ فی الإِثمِ.“» ترجمه:
«پیامبر صلّی اللَه علیه و آله فرمودند: ”هیچ مجلسی با غیبت آباد نشد مگر آنکه از دین ویران گشت! پس گوشهای خود را از شنیدن غیبت پاک نگه دارید؛ زیرا غیبتکننده و شنوندۀ آن، هر دو در گناه شریک هستند.“» (محقق)
* سوره انعام (٦) آیه ٦٨. - سایت مکتب وحی، پرسش و پاسخ: ←
- المؤمن، ص ٧٠:
