رسالۀ غناء و موسیقی
بررسی فقهی حرمت غنای لهوی و موسیقی
این رسالۀ فقهی دروس خارج فقه عالم ربانی و عارف صمدانی مرحوم آیةاللَه حاج سیّد محمدمحسن حسینی طهرانی ـ قدس سرّه ـ در سال‌های ١٤٢٠و ١٤٢١ ه . ق در حوزه علمیه قم است که موضوع غناء و موسیقی را از نگاه احکام شرع به‌طور مبسوط مورد تحلیل و بررسی قرار داده‌اند.امتیاز این رساله بر سایر نوشتجات در این است که مؤلّف محترم ـ قدس سره ـ جنبۀ إسقاط تکلیف از دوش مکلف را در استنباط احکام ـ که امروزه بسیار رایج است ـ محور توجه خود قرار نداده‌اند؛ بلکه ایصال به واقعیت حکم شرعی در جنبۀ ارتباط عمل با نفس مکلف و اتّصال انسان به عالم ملکوت و تأثیر غناء و موسیقی در رشد یا افول انسان را ملاک استنباط در نظر گرفته‌اند، به‌علاوه اینکه در تجزیه و تحلیل مسئله، فقط به قواعد متعارف اصولی و رجالی اکتفا ننموده و شواهد و قرائن مختلف تاریخی، فرهنگی و... در زمان صدور آیات و روایات را نیز در نظر گرفته اند.1 ایشان با بررسی شواهد مختلف به سؤالی که در ذهن بسیاری از افراد مطرح است که آیا در عصر صدور روایاتِ حرمتِ موسیقی، فقط موسیقی لهوی محل ابتلا بوده، پس ادلۀ حرمت ناظر به این نحوه از موسیقی است، یا اینکه ادلۀ حرمت شامل همۀ اقسام موسیقی است، به بهترین نحو پاسخ داده‌اند. از دیگر امتیازات این رساله این است که تفصیل حکم موسیقی بر اساس مشترک بودن یا مختص بودن آلات آن به موسیقی لهوی را ـ که در فتاوای معاصرین مطرح است ـ به نحو فنی مورد بررسی قرار داده و رد کرده است. هم‌چنین مسائل جانبی مرتبط با موسیقی، مثل حکم استفادۀ رسانه‌های گروهی از موسیقی یا مجالس غناء و موسیقی (کنسرت) و خریدوفروش آلات آن و... نیز بیان گردیده است. امتیاز دیگر این رساله تحلیل دقیق مستثنیات حرمت غناء و موسیقی و بررسی مواردی که از این دو عنوان در لسان شارع از حکم حرمت مورد استثناء قرار گرفته است، با نگاه فوق‌الذکر می‌باشد.
رسالۀ غناء و موسیقی
169درس دهم:
روایات دالّ بر حرمت موسیقی (٢)
بسم اللَه الرّحمٰن الرّحیم
بحث راجع به روایاتی بود که دربارۀ حلّیت یا حُرمت آلات غناء و آلات لهو و لعب بیان شده است و راجع به کیفیت استفادۀ حرمت که آیا حرمت، مطلقه است یا مقیّد به نوع خاصی از آن است؟ یعنی بحث راجع به این بود که آیا روایات به‌نحو اطلاق قائل به حرمت استعمال آلات لهو هستند یا مقیّد به استعمال آن در مجالس لهو هستند؟! یعنی مجالسی که: «یَدخُل علیها الرّجال»1 است و در آن مجالس غناء وجود دارد.
روایات حرمت استعمال آلات موسیقی به‌نحو مطلق
در مستدرک الوسائل، جلد ١٣، در «بابُ تحریم استعمال المَلاهی بِجَمیع أصنافِها و بَیعِها و شراؤها» یک روایت از تفسیر ابوالفتوح رازی است، از رسول‌اللَه صلّی اللَه علیه و آله و سلّم که حضرت در ضمن مسائلی که خدای متعال آن حضرت را امر و نهی کرده است، می‌فرماید:
[عن أبی‌أُمامَةَ عن رسول اللَه صلّی اللَه علَیه و آله و سلّم أنّهُ قال: «إنّ اللَهَ تَعالیٰ بَعَثَنی هُدًی و رَحمَةً لِلعالَمینَ] و أمَرَنی أن أمحُوَ المَزامیرَ و المَعازِفَ و الأوتارَ و الأوثانَ و أُمورَ الجاهِلیَّةِ.» إلیٰ أن قال: «إنّ آلاتِ المَزامیرِ شِراؤُها و بَیعُها و ثَمَنُها و التِّجارَةُ بِها حَرامٌ.» ـ الخبر.2
- رجوع شود به وسائل الشیعة، ج ١٧، ص ٣١٢.
- مستدرک الوسائل، ج ١٣، ص ٢١٩. روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، ج ١٥، ص ٢٨١:
«أبو اُمامه روایت کرد که رسول خدا صلّی اللَه علیه و علیٰ آله فرمود: ”خدای مرا بفرستاد تا هدیٰ و رحمت عالمیان باشم، و مرا فرمود تا مزامیر (نی‌ها) و معازف (آلات موسیقی) و اوتار (نوعی تار) و بتان را مَحق (محو) کنم و کارهای جاهلیت را.... آلات مزامیر (نی‌ها) را فروختن و خریدن و بَها و آموختن آن و تجارت کردن به آن حرام باشد.“»