رسالۀ غناء و موسیقی

اما صحبت در این است که چنین صدایی با اجتماع چنین شرایطی از باب لهو عرفی، لهو نیست؛ یعنی مجلسی است که واقعاً بعضی با این نیّت می‌روند تا به‌قول معروف حالی پیدا کنند. برای این نمی‌روند که بزن و بکوب در آن باشد و کیفیت آن، کیفیت مُلهی باشد؛ منتها تصوّرشان بر این است که «حال» در این مجلسی است که همراه و مصاحب با صوت، دف و مزامیر و بَربَط و عود و عیدان و کوب و این مسائل هم باشد و به‌خیال خودشان حالشان هم حال روحانی می‌شود و انبساط پیدا می‌کنند و حالت تجرد در آنها پیدا می‌شود.

در این‌صورت، ملاک در باب حرمت و حلّیت موسیقی، نفس استعمال آلات موسیقی نیست، بلکه صحبتِ لهو است؛ یعنی موسیقی از باب غناء حرام می‌شود، و غناء هم که معنایش آن صوتی است که در آن ترجیع مُلهی باشد و کیفیتی است که به لهو بیاورد.

اگر این‌طور باشد این شبهۀ مفهومیه می‌شود. لذا چون در خود ضرب این آلات فی‌حدّ نفسه تحریم نیامده است و ملاک هم ملاک غناء است، پس اگر در جایی برای انسان قطعاً ثابت شد که استعمال آلات، مُخرِج انسان از انسانیّت و مُدخل او در لهویّت است، لا شکَّ و لا شبهةَ که حکمش حرام است؛ اما اگر فرض کنید در یک جا انسان احساس کرد که استعمال آلات قطعاً انسان را از انسانیّت خارج نکرده است، بلکه یک حالت رقّت و لطافتی به‌وجود آورده است، حکم به حلّیت می‌کنند.

قول برخی به حلّیت نفس استعمال آلات موسیقی در غیر لهویّات

حتی از برخی دیده شده است و آن‌طورکه به نقل از یک واسطه در نظرم است، یکی از آقایانی که قبلاً فتوا به حلّیت می‌دادند آقا جلال‌الدین همایی بوده است که از شاگردان حاج آقا رحیم ارباب و استاد دانشگاه بود و فوت کرده است. شخصی که سابقاً از دوستان ایشان بوده است خودش برای ما نقل کرد:

ایشان قطعاً قائل به حلّیت موسیقی بوده است!

آن شخص ناقل که خودش استاد موسیقی بود، برای ما نقل کرد:

من در جایی بودم که در آنجا سنتور یا چیز دیگری بود. صحبت دربارۀ این