عنوان بصری جلد 8

 قبلاً و پیش از آنکه به آثار أعمال در نفس و بر کیفیّت ترقّی نفس بپردازیم ـ البتّه به‌طور اجمال ـ چون از این مطلب در آینده صحبت به میان خواهد آمد و راجع به بسیاری از أعمال و کرداری که یک عبد و یک سالک در مقام عبودیّت و سلوک باید به آن بپردازد در حدود ظرفیّت و وسعت اطّلاع، مطالبی به عرض رفقا و دوستان می‌رسد؛ امّا به‌طور اجمال، امروز یک قدری راجع به این مسئله صحبت می‌شود.¹

تأثیر أعمال بر روح انسان و مراتب تفاوت افراد

 این مطلب مورد اتّفاق همۀ بزرگان و اساتید فن در سیر و سلوک بوده و هست که بدون شک و بدون شبهه، أعمالی را که انسان در مقام عبودیّت به آن أعمال می‌پردازد، قطعاً یک اثر نفسانی بر روح او و بر ضمیر او به‌جای خواهد گذارد؛ چه خود انسان نسبت به این مطلب اطّلاع داشته باشد یا نداشته باشد.

 افراد به‌واسطۀ اختلافاتی که در وجود خودشان و در شاکلۀ خودشان دارند، دارای دو مرتبۀ متفاوت هستند؛ و بین این دو مرتبه، مراتبی هم وجود دارد. همان‌طوری‌که از نقطه‌نظر ظاهر، دو فرد یک جور و یک قِسم نمی‌توانند باشند و اختلافات ظاهری بین افراد در همۀ اقشار مختلف وجود دارد، در خصوصیّات باطنی و نحوۀ اتّصال نفس به برزخ و مثال و ملکوت هم این اختلافات وجود دارد. افراد از نقطه‌نظر ظاهری دارای أشکال مختلف هستند، دو نفر یک قِسم نیستند؛ البتّه ممکن است بسیار شبیه باشند و حتّی تشخیص بین آنها مشکل باشد، ولی دقیقاً یک جور نخواهند بود. استعدادات افراد دارای مراتب مختلف است، روحیات هر کس با دیگری تفاوت دارد، بین دو تا برادر از همۀ جهات، از نقطه‌نظر ظاهر و مسائل باطنی، همگونی و یکسانی وجود ندارد؛ حتّی اگر از نقطه‌نظر ظاهر همانند باشند، امّا از نقطه‌نظر باطن و مسائل نفسانی متفاوت هستند. بین پدر و بین پسر مشابهاتی وجود دارد، ولی بالأخره اختلافاتی هم ممکن است باشد.