عنوان بصری جلد 8

برای اطفال خودتان در شرایط مختلفِ سنّی احکام مختلف وضع می‌کنید، طبعاً آن تکالیفی که به یک بچّۀ دوازده ساله یا پانزده ساله بار می‌کنید به یک فرزند سه ساله یا چهار سالۀتان آن احکام و تکالیف را نمی‌گویید؛ او یک سنّی دارد و یک اقتضایی دارد و آن شخصی که به ده سالگی رسیده است یک جور و بیست سالگی و همین‌طور بیاید بالا؛ چطور که در احکام شرع هم مسئله بر همین اساس است!

 اختلاف بلوغ در مراتب مختلفۀ احکام ناشی از همین‌جا است؛ برای نماز یک سنّ بلوغ داریم، برای مسائل کیفری و قصاص یک سنّ بلوغ داریم، برای مسائل معامله و تجارت یک سنّ دیگری از بلوغ داریم! اینها به‌خاطر کیفیّت تفکّر و رشد تعقّل افراد است در سنین مختلف که تکالیف و احکام مختلفی بر این اساس تعلّق می‌گیرد!¹ این‌هم همین‌طور است.

عدم منافات احکام با کیفیّت تکوّن نفسانی انسان

 روی این جهت، هیچ حکمی از احکام نمی‌تواند با کیفیّت تکوّن نفسانیِ ما منافات داشته باشد؛ اگر منافات داشته باشد باید بدانیم که این حکم، خلاف است! اگر ما یک عملی را انجام بدهیم و بدانیم که کدورت نفسانی برای ما پیدا شد، باید بدانیم که این عمل، خلاف است؛ اگرچه از نقطه‌نظر ظاهر گفته‌اند اشکالی ندارد. باید بدانیم یک جای این قضیّه اشتباه است. اگر ما یک عملی را انجام دادیم که از نظر ظاهر، مجتهدی حکم به حلّیت آن کرده بود، امّا دیدیم این عمل جلوی حضور قلب نماز ما را گرفته است، جلوی قرائت قرآن را می‌گیرد، کدورت و قبض نفسانی برای ما به‌وجود می‌آورد، باید بدانیم این عمل حرام بوده، گرچه از نقطه‌نظر ظاهر، آن مجتهد نتوانسته است حرمت این عمل را و این حکم را استنباط و اجتهاد کند، یا اینکه حدّ أقل کراهت شدید داشته و نباید ما انجام بدهیم؛ زیرا نفسِ قبض و نفسِ کدورتی که این معیارِ برای تأثیر پذیری نفس است، این نفس کدورت ملاک می‌شود که انسان متوجّه بشود این عمل در راستای رشد او دارد انجام می‌گیرد یا در راستای تنزّل او دارد انجام می‌گیرد.