عنوان بصری جلد 8

آخوند ملاّ حسین‌قلی که این‌قدر شاگردان بالفعل داشته باشد ـ البتّه مراتب فعلی هم تفاوت می‌کند ـ و این‌قدر شاگردان مهذّب و دارای نفْس داشته باشد نبوده است.

 ایشان بعد از اینکه مراتب درس و تدریس و تدرّس و اجتهاد و فلسفه را طیّ می‌کند، با خود فکر می‌کند: خب ما این‌همه درس خواندیم، این‌همه زحمت کشیدیم، مطالب را یاد گرفتیم، اندوخته‌ای در نفس خود برقرار کردیم، ولی درونمان عوض نشد! در ذهنمان مطالبی اندوخته شد، ولی در وجود خود نسبت به مطلب چیزی احساس نکردیم، معرفتی را در درون خود پیدا نکردیم! بالأخره کم درس نیست؛ فلسفه خوانده، عرفان خوانده، اجتهاد پیدا کرده، دارای مراتب مختلف علمی بوده، خب بالأخره این مطالب چه تأثیری و چه احساسی در درون و در نفس باید ایجاد بکند؟! این مطلب نبود و ایشان در نجف بود.

 مرحوم آقا نقل می‌کردند:

یک روز که وارد حرم امیرالمؤمنین علیه السّلام می‌شود، بیرون می‌آید و در همان ایوان طلا کنار می‌نشیند و متفکّر و متألّم و متأثّر از حالاتی که برایش پیدا می‌شود. متوجّه می‌شود که باید به‌دنبال مطلب بگردد و مسئله را در جای دیگری پیگیری کند و مطلب را در جای دیگری جستجو کند.

به‌دنبال استاد اخلاق می‌گردد تا اینکه به مرحوم سیّد علی شوشتری می‌رسد و در خدمت ایشان بوده و همین‌طور ادامه می‌داده است.

 عبارت ایشان این بود:

٢٢ سال (نه یکی دو سال) به تهذیب نفس و مراقبه و إتیان و انجام عبادات و دستورالعمل‌های سلوکی می‌پردازد؛ می‌بیند نه، باز  هم چیزی نفهمیدیم!

 این همین قضیّه است که عرض کردیم. البتّه در اینکه احساسی در خود می‌کند [شکّی نیست]. مطلب را می‌فهمد و این‌طور نیست [که نفهمد]، ولی در اینکه بالأخره مطلبی برای او کشف بشود، انکشاف حقیقت باشد، پرده‌های جهل کنار برود و خود را در عالم دیگری ببیند که برای بعضی‌ها اتّفاق می‌افتد, به این کیفیّت نبوده است.

 همین‌طور ناراحت در حرم امیرالمؤمنین که می‌آید و در همان ایوان که می‌نشیند