عنوان بصری جلد 8

تا آن مقداری که بتواند، تا آن مقداری که قدرت دارد!

دیدگاه بزرگان عرفان به مسئلۀ مشاهدات و مکاشفات

 لذا بزرگان در این ارتباط می‌فرموده‌اند:

مشاهده و عدم مشاهده دلیل بر رشد نیست!

و حتّی این کلام را من هم از مرحوم آقا و همین‌طور از مرحوم آقای حدّاد شنیدم که می‌فرمودند:

اتّفاقاً کسانی که دارای مشاهدۀ کمتری هستند، کمتر در معرض موانع و در معرض انحراف و در معرض خطر قرار می‌گیرند تا آنهایی که دائماً در حال مکاشفات هستند.

و شاگردان مرحوم آقا ـ رضوان اللَه علیه ـ هم دارای همین مراحل مختلف بودند؛ بعضی‌ها مشاهده نداشتند و بعضی‌ها کم و بیش دارای مراتب مختلف بودند. اتّفاقاً خود مرحوم آقا از زمرۀ افرادی بودند که مشاهداتشان کم بود! یعنی در آن مراتب عبودیّت و مراتب سلوک هرچه مشاهده کمتر باشد، نفس مستقیم‌تر و محکم‌تر و متقن‌تر و از خطر به دورتر و در قوای عقلانی محکم‌تر می‌تواند انجام بدهد؛ زیرا به‌واسطۀ مشاهداتی که برای انسان در راه پیدا می‌شود، نفس مدام خواهی‌نخواهی به ”صورت“ تمایل پیدا می‌کند. [می‌گوید]: «به‌به، امروز چه دیدیم!» منتظر است که فردا هم صورت دیگری بیاید، اگر یک دفعه نیاید می‌گوید: «عجب، نشد! چرا این‌طور شد؟ چرا امشب خواب ندیدیم؟! چرا امشب فلان شخص را ندیدیم؟! چرا امشب فلان قضیّه را مشاهده نکردیم؟! چرا امشب این ادراک را نکردیم؟!» همین‌طور نفس از آن موقعیّتِ استقامت خودش کم‌کم تمایل پیدا می‌کند و به یک موقعیّت مجازی می‌رسد. این آن خطری است که این‌گونه افراد را تهدید می‌کند.

 البتّه همان‌طوری‌که عرض کردم این مسئله دست آنها نیست! اگر آنها در تحتِ تربیت یک شخص خبیر و کارشناس به مسائل نفسانی باشند، برایشان خطر پیش نمی‌آید، ولی در معرضِ خطر بودنِ این افراد بسیار بیشتر است از آنهایی که [دارای مشاهدۀ کمتری هستند].

 لذا در عرض این یک ماه که ظاهراً به این مطلب می‌پردازیم، من در جواب