عنوان بصری جلد 8

«جُملَةُ» یعنی همه! یعنی هیچ جای خالی نگذارد! اگر مقداری را انجام بدهد و مقداری را ترک کند، این را «جُملَةُ» نمی‌گویند. «بِالجُملَه» یعنی همه! تمام امورش را در این مسئله متمحّض کند! و این عبارت، خیلی عبارت پُر مغزی است!

حضرت نمی‌فرمایند: «کارهایش را بر طبق رضای خدا قرار بدهد.» چون این یک عبارت متداول و متعارفی است، همه هم می‌گویند: «آقا، انسان باید امور خودش را بر طبق رضای الهی قرار بدهد، مَرضیِّ للّه باشد، مُمضیٰ باشد، برنامۀ زندگی‌اش باید بر طبق دستور و تکلیف باشد.» اینها عباراتی است که مطلب را می‌رساند؛ ولی آن تأکید لازم را که مقصود و منظور امام علیه السّلام است، شاید نرساند. امّا امام علیه السّلام با این جمله آن تأکید را هم بیان می‌کنند: «و جُملَةُ اشتِغالِهِ؛ تمام مسئله‌اش، تمام برنامه‌اش باید به این کیفیّت باشد!»

چرایی لزوم اشتغال تامّ انسان به اوامر الهی

چرا باید این‌طور باشد؟! چرا انسان برای رسیدن به مقام عبودیّت ـ که بارها عرض شد بالاترین مرتبۀ معرفت و کمال انسانی است ـ باید همۀ امورش را بر طبق رضای الهی قرار بدهد؟! یعنی بر طبق آنچه که مأمور است و بر طبق آنچه که نهی شده است. چرا باید این‌طور باشد؟! این چه تحمیلی است که خدای متعال بر ما کرده است؟! و چنانچه خیلی‌ها می‌گویند، این چه تضییقی است که خدای متعال ما را در این مضیقه و منگنه قرار داده است؟! چرا ما باید این‌طور باشیم؟! چرا باید از خود اختیار انتخاب نداشته باشیم؟! چرا انسان باید در عمل و در انتخاب مسیر آزاد نباشد؟! آزادیِ در هر مقوله‌ای و در هر عَرصه‌ای، چه در عرصۀ اندیشه و فکر و چه در عرصۀ عمل، چرا باید از انسان سلب بشود؟! و امام صادق چرا می‌گویند که باید تمام برنامۀ زندگی‌ات را [بر این اساس قرار بدهی]، نه یک مقداری! نه‌اینکه یک مقداری را انجام بدهیم و یک مقداری را انجام ندهیم؛ یک روز انجام بدهیم و یک روز انجام ندهیم؛ هر  وقت که نفس ما تقاضا کرد انجام بدهیم و در غیر این موارد انجام ندهیم و به‌دنبال کار خود باشیم! سرّ مسئله در کجا است و این اهتمام و تأکید حضرت بر چه اساسی