
قواعد فقهیه ج2
قاعدۀ لا ضرر و لا ضرار (بخش دوم) وقاعده لاحرج
جلد دوم قواعد فقهیه،از دروس آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس سره استاد فقید در این اثر با تمرکز بر تحلیل مبانی، ملازمات و ارتباط این قواعد و ضمایم آن، طرحی جدید از فقه کاربردی در علوم اسلامی و مباحث حقوقی ارائه می نماید. آنچه در این جلد آمده: • بحث علمی - فنی از دو قاعده مهم فقهی: لاضرر و لا ضرار و لاحرج (قاعدۀ لاضرر بیشتر به جنبۀ عقلانی و قاعدۀ لاحرج نظر به جنبۀ ارتکازی دارد) • بررسی رابطۀ قاعده لاضرر با ادلّه احکام اولیه و نقد اشکالات و نظریات مطروحه در این قاعده • تحلیل جهات عقلانی و شرعی در تشریع احکام • توجه به ملازمات بین حکم عقل و شرع و ضرورت سنجش وقایع عرفی با ملاکات عقلانی و شرعی • بررسی ادله، سعه قاعده و رابطه قاعده لاحرج با سایر قواعد
قواعد فقهیه ج2
96اللَه علَیه و آله و سلّم. و أیُّما مُؤمِنٍ خَطَبَ إلیٰ أخیهِ حُرمتَه فَقال: ”خَمسُمِائةِ دِرهَمٍ“ فَلَم یُزَوِّجهُ، فَقَد عَقَّهُ وَ استَحَقَّ مِنَ اللَهِ عَزّ و جَلّ ألّا یُزَوِّجَهُ حَوراءَ.»1
در اینجا این سنت بر مهرالسنّه به ٥٠٠ درهم آمده است و علّتش هم بیان شده است.
روایت دیگری هم از امام صادق علیه السّلام در تهذیب جلد ٧ روایت ١٢ است:
النَّضْرِ بنِ سُوَیدٍ عَن عبدِاللَهِ بنِ سِنان عن أبیعبدِاللَهِ عَلیهِ السّلامُ، قالَ: «کانَ صَداقُ النِّساءِ علیٰ عَهدِ النّبیِّ صلّی اللَه علَیه و آله و سلّم اثنَتَیْ عَشرةَ وُقِیّةً و نَشًّا قیمتُها مِنَ الوَرَقِ خَمسُمِائةِ دِرهَمٍ.»2
”مهر زنها در زمان پیغمبر دوازده وُقیّه [و یک نشّ (نصف وقیّه)] بوده است که برابر است با پانصد درهم.“
روایت دیگری در تهذیب، جلد ٧، صفحۀ ٣٦٣ است:
محمّدِ بنِ عیسی عن عُثمانَ بنِ عیسی عن أُسامَةَ بنِ حَفصٍ،3 قلتُ لَهُ: رَجُلٌ یَتَزَوَّجُ امْرأةً و لم یُسَمِّ لها مَهرًا و کانَ فی الکَلامِ: «أ تَزَوَّجُکِ عَلیٰ کِتابِ اللَهِ و سُنَّةِ نَبیِّهِ.» فَماتَ عَنها أو أرادَ أن یَدخُلَ بِها، فَما لَها مِنَ المَهرِ؟ قال: «مَهرُالسُّنّةِ.»
قال قلتُ: «یَقولونَ أهلُها: مُهورُ نِسائِها!» فَقالَ: «هو مَهرُالسُّنّةِ!»
و کُلَّما قلتُ لَهُ شَیئًا، قالَ: «مَهرُالسُّنّةِ!»4
«به امام کاظم علیه السّلام عرض میکند: اگر یک شخص عقدی خواند و اسم مهر را نیاورد [و در کلامش این بود] که مبنای عقد بر کتاباللَه و سنت پیغمبر باشد، و از دنیا رفت، مهر او چقدر است؟ قوم و قبیلۀ او میگویند که باید در اینجا مهرالمثل بدهد.
- الکافی، ج ٥، ص ٣٧٦.
- تهذیب الأحکام، ج ٧، ص ٣٥٦.
- اسامة بن حفص ملازم با منزل امام کاظم علیه السّلام بوده است و گویا امورات حضرت را برعهده داشته است. (مؤلف)
- تهذیب الأحکام، ج ٧، ص ٣٦٣.
