قواعد فقهیه ج2

مقبّحات و مردودات و مستحسنات و معروفات عرفیه‌ای است که مردم بدون ملاکات براساس اهواء و آراء خودشان آن را حسن یا قبیح می‌دانند؛ و کم له من نظیر که در تواریخ ثبت است. مخالفت‌هایی که اسلام با این موارد کرده است براساس این حساب است و فقط برای این جهت است که شارع حوادث و قضایای عرفیه را با ملاکات خودش می‌سنجد.

 حالا ما باید ببینیم وقتی که شارع یک مطلب را امضاء کرده است با کدام‌یک از ملاکات کلّیۀ او موافق است، و وقتی یک مطلب را ردع کرده است با کدام‌یک از ملاکات کلّیۀ او منطبق است و در تحت کدام ملاک قرار گرفته است.

 از اینجا استفاده می‌کنیم: عرفی که در آیۀ شریفه ﴿خُذِ ٱلۡعَفۡوَ وَأۡمُرۡ بِٱلۡعُرۡفِ﴾¹ است به‌عنوان مطلق امر مستحسنۀ عرفی نیست، بلکه امری است که در تحت ملاکی از ملاکات کلّیه قرار بگیرد.

 در باب عرف، این آیه را هم داریم:

﴿وَأۡمُرۡ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَٱنۡهَ عَنِ ٱلۡمُنكَرِ﴾؛² «امر به عرف و کار پسندیده کن! [و نهی از منکر و امر ناپسند کن!]»

و در آیۀ دیگری خداوند به پیغمبر می‌فرماید:

﴿ٱلَّذِينَ يَتَّبِعُونَ ٱلرَّسُولَ ٱلنَّبِيَّ ٱلۡأُمِّيَّ ٱلَّذِي يَجِدُونَهُۥ مَكۡتُوبًا عِندَهُمۡ فِي ٱلتَّوۡرَىٰةِ وَٱلۡإِنجِيلِ يَأۡمُرُهُم بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَيَنۡهَىٰهُمۡ عَنِ ٱلۡمُنكَرِ﴾.³

حالا ما باید ببینیم کار پسندیده به چه می‌گویند تا اینکه پیغمبر امر به آن بکند. آیا