
قواعد فقهیه ج2
قاعدۀ لا ضرر و لا ضرار (بخش دوم) وقاعده لاحرج
جلد دوم قواعد فقهیه،از دروس آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس سره استاد فقید در این اثر با تمرکز بر تحلیل مبانی، ملازمات و ارتباط این قواعد و ضمایم آن، طرحی جدید از فقه کاربردی در علوم اسلامی و مباحث حقوقی ارائه می نماید. آنچه در این جلد آمده: • بحث علمی - فنی از دو قاعده مهم فقهی: لاضرر و لا ضرار و لاحرج (قاعدۀ لاضرر بیشتر به جنبۀ عقلانی و قاعدۀ لاحرج نظر به جنبۀ ارتکازی دارد) • بررسی رابطۀ قاعده لاضرر با ادلّه احکام اولیه و نقد اشکالات و نظریات مطروحه در این قاعده • تحلیل جهات عقلانی و شرعی در تشریع احکام • توجه به ملازمات بین حکم عقل و شرع و ضرورت سنجش وقایع عرفی با ملاکات عقلانی و شرعی • بررسی ادله، سعه قاعده و رابطه قاعده لاحرج با سایر قواعد
قواعد فقهیه ج2
209منبابمثال در مورد حضرت زینب داریم که به امام حسین علیه السّلام بهخاطر شدت علاقهاش گفت:
به عبداللَه گفتم که من به این شرط به زنی تو درمیآیم که هر موقع که خواستم برادرم را ببینم!1
اما در این ازدواج حضرت زینب با عبداللَه، همانطوریکه از اخبار برمیآید، مثلاینکه اینها در حال متارکه بودند و مسلّماً جدای از هم بودند، یعنی حتی قبل از عاشورا هم فقط یک انتسابی در کار بوده است.2 البته عبداللَه پسرانش را به کربلا فرستاد و متأثّر شد، ولی در هر صورت خودش به کربلا نیامد.3 حالا این بهخاطر چه جهتی بوده است؛ با هم وفق نمیدادند، شرایطشان به هم نمیخورد یا اصلاً روحیاتشان به هم نمیخورد. در هر صورت از حضرت زینب دو پسر از عبداللَه بود که در کربلا شهید شدند و فرزند دیگری هم از حضرت زینب باقی نمانده است.
عدم شرطیت رضایت پدر در متعه با شرط عدم دخول
میتوانیم بگوییم یکی از فروعات این قضیه این است که در نکاح صبیّه اذن و اجازهای که شارع برای پدر قرار داده است در صورتی است که عقد بر مقتضای عرفی آن انجام شود که عبارت است از ترتب لوازم شرعیه و عرفیه، یعنی دخول و مانند اینها. اما اگر فرض کنید عقدی باشد که در آن شرط عدم دخول شده باشد و طرفین بناء را بر عدم دخول گذاشته باشند، در اینصورت دیگر شرط رضایت پدر نیست و دختر میتواند صیغه بشود بدوناینکه تمتعی در کار باشد. البته این حرف را در مورد صیغه میتوانیم بزنیم؛ اما در مورد عقد دائم چون در آنجا مسئلۀ غبطه و مانند آن هست که مسئله مهمی است و عقد هم جنبۀ دوام دارد، شاید عدم اذن پدر مشکل باشد؛ ولی در صیغه هیچ جهتی نیست. فرض کنید که دختری خودش را بدون دخول
- موسوعة زینب الکبری، ج ١، ص ٣٥، با قدری اختلاف.
- السیدة زینب، عائشة بنت الشاطئ، ص ٩٧ ـ ١٠١.
- الإرشاد، ج ٢، ص ٦٩.
