
قواعد فقهیه ج2
قاعدۀ لا ضرر و لا ضرار (بخش دوم) وقاعده لاحرج
جلد دوم قواعد فقهیه،از دروس آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس سره استاد فقید در این اثر با تمرکز بر تحلیل مبانی، ملازمات و ارتباط این قواعد و ضمایم آن، طرحی جدید از فقه کاربردی در علوم اسلامی و مباحث حقوقی ارائه می نماید. آنچه در این جلد آمده: • بحث علمی - فنی از دو قاعده مهم فقهی: لاضرر و لا ضرار و لاحرج (قاعدۀ لاضرر بیشتر به جنبۀ عقلانی و قاعدۀ لاحرج نظر به جنبۀ ارتکازی دارد) • بررسی رابطۀ قاعده لاضرر با ادلّه احکام اولیه و نقد اشکالات و نظریات مطروحه در این قاعده • تحلیل جهات عقلانی و شرعی در تشریع احکام • توجه به ملازمات بین حکم عقل و شرع و ضرورت سنجش وقایع عرفی با ملاکات عقلانی و شرعی • بررسی ادله، سعه قاعده و رابطه قاعده لاحرج با سایر قواعد
قواعد فقهیه ج2
204که چقدر میخواهی؟ و او هم میگوید که فلان قدر میخواهم! و هر دو با هم توافق میکنند. نیت آنها اولاً بلا اول همخوابگی در شب است ولو زناءً؛ اما این نحوه، زوجیت نیست، چون آن شخص در این قضیه بههیچوجه نیت زوجیت نمیکند، بلکه نیتی که در آنجا میکند ـ ولو خارج از حدود شرع ـ نیت همخوابگی است و معاملهای مثل سایر معاملات است، مثلاینکه نیت بکند که این زن یک روز برای کلفتی در خانۀ من بیاید یا برای من ماشیننویسی یا رختشویی بکند و من دویست تومان به او میدهم، به همین صورت یک روز بیا با تو همخوابگی کنم و دویست تومان به تو میدهم. لذا در اینجا اصلاً مسئلۀ زوجیت مطرح نیست. بنابراین اگر منظور از زوجیت، این نحوه باشد عقد باطل است.
در زوجیت متعاقدین باید صرفاً نحوۀ ارتباط بین زن و شوهر را مدّ نظر قرار بدهند. مسئلۀ دخول در کار نیست؛ گرچه از لوازم این زوجیت دخول است، همانطوریکه خیلی لوازم دیگری هم دارد. فرض کنید که وقتی زوجیت حاصل شد از لوازمش محرمیت، جواز دخول، اطاعت زن از شوهر و آن احکامی است که مترتب بر زوجیت میشود.
بنابراین آنچه اولاً بلا اول در عقد نکاح مدّ نظر است صرف ارتباط است. در آیۀ ﴿إِنِّيٓ أُرِيدُ أَنۡ أُنكِحَكَ إِحۡدَى ٱبۡنَتَيَّ هٰتَيۡنِ﴾،1 اینکه «به نکاح تو دربیاورم» یعنی به تو بدهم که با آنها مضاجعت بکنی؟! این معنا مدّ نظر نیست؛ بلکه ﴿أُرِيدُ أَنۡ أُنكِحَكَ﴾ یعنی به زوجیت تو دربیاورم. هیچوقت یک شخص حکیم و بلیغ و متینی معنای مضاجعت را ولو کنایتاً مطرح نمیکند. منظور از نکاح یعنی زوجیت، یعنی ایجاد با هم بودن. حالاکه با هم هستید میتوانید بروید هر کاری که دلتان میخواهد بکنید؛ این یک حرف دیگری است. اما من میخواهم این با هم بودن را در خارج ایجاد بکنم. این میشود عقد نکاح.
- سوره قصص (٢٨) آیه ٢٧.
