
قواعد فقهیه ج2
قاعدۀ لا ضرر و لا ضرار (بخش دوم) وقاعده لاحرج
جلد دوم قواعد فقهیه،از دروس آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس سره استاد فقید در این اثر با تمرکز بر تحلیل مبانی، ملازمات و ارتباط این قواعد و ضمایم آن، طرحی جدید از فقه کاربردی در علوم اسلامی و مباحث حقوقی ارائه می نماید. آنچه در این جلد آمده: • بحث علمی - فنی از دو قاعده مهم فقهی: لاضرر و لا ضرار و لاحرج (قاعدۀ لاضرر بیشتر به جنبۀ عقلانی و قاعدۀ لاحرج نظر به جنبۀ ارتکازی دارد) • بررسی رابطۀ قاعده لاضرر با ادلّه احکام اولیه و نقد اشکالات و نظریات مطروحه در این قاعده • تحلیل جهات عقلانی و شرعی در تشریع احکام • توجه به ملازمات بین حکم عقل و شرع و ضرورت سنجش وقایع عرفی با ملاکات عقلانی و شرعی • بررسی ادله، سعه قاعده و رابطه قاعده لاحرج با سایر قواعد
قواعد فقهیه ج2
86میگوید: سبقت در اسلام ملاک برای متابعت نیست. چهبسا بعضی آمدند بر اسلام سبقت گرفتند ولی بعداً بچههایشان از پدر جلو زدند. این سبقت در اسلام ملاک نیست. در آیۀ قرآن هم داریم که حضرت سلیمان بعد از حضرت داود آمد و حکومت کرد و خداوند به او علم و حکمت و... داد.1 بسیاری از افراد بودند که در سالهای آخر از هجرت پیغمبر آمدند و در مدینه مسلمان شدند ولی بسیار جلوتر بودند از آنهایی که از ابتدا بودند و از اصحاب مکّه بودند. سبقت در اسلام که ملاک نیست!
شجاعت هم همینطور است. مگر عقل حاکم است بهاینکه کسی که شجاع باشد باید از او تبعیت کرد؟ شجاعت اول پهلوانی میخواهد، دوم فنون نظامی میخواهد، سوم تهوّر و نترسی میخواهد. حالا ممکن است یک آدم بیکلّهای پیدا بشود که از امیرالمؤمنین هم نترستر باشد! آیا شما استقصاء و جستجو کردهاید که تمام افرادی که در جزیرةالعرب بودند زور و توانشان از امام علی علیه السّلام پایینتر بود؟! نه؛ این ملاک امامت نیست. اگر اینطور باشد پس حضرت سجاد یا امام جواد و یا امام حسن عسکری که نحیف و لاغر بودند باید بروند صف آخر بنشینند چون زوری نداشتند! این که ملاک نیست!
علم و فقه ملاک تبعیت از نظر عقل
آنچه عقل حاکم به متابعت میداند علم و فقه است!2 علم و فقه ملاک برای تبعیت است.3 لذا «علیٌّ أعلمُکُم»4 میتواند ملاک برای حکم عقل قرار بگیرد، چون رسول خدا که صادق مصدَّق است، فرموده است: «علیٌّ أعلمُکُم.» پس عقل حاکم است بر اینکه علی مقدَّم است؛ دو دو تا چهار تا!
مخالفت قانون عقل با دمکراسی امروزی
لذا اینها به همین حکومت عقل عمل نکردند! همۀ آنها دروغ میگویند و عمل
- سوره انبیاء (٢١) آیه ٧٩؛ سوره نمل (٢٧) آیه ١٦.
- سوره مریم (١٩) آیه ٤٣: ﴿يٰٓأَبَتِ إِنِّي قَدۡ جَآءَنِي مِنَ ٱلۡعِلۡمِ مَا لَمۡ يَأۡتِكَ فَٱتَّبِعۡنِيٓ أَهۡدِكَ صِرٰطٗا سَوِيّٗا﴾.
- رجوع شود به امام شناسی، ج ٣، ص ٩.
- مناقب آل ابیطالب علیهم السّلام، ج ٢، ص ٣٢.
