قواعد فقهیه ج2

دلیلُه و مُبصِرُه و مِفتاحُ أمرِه.»¹

این روایت می‌فرماید که اصل و اساس انسان را عقل تشکیل می‌دهد.

 در روایت دیگری دارد:

قال رسول اللَه صلّی اللَه علَیه و آله و سلّم: «اِستَرشِدوا العَقلَ تُرشَدوا، و لا تَعصوهُ فَتَندَموا.»²

یعنی همیشه باید از عقل پیروی کرد و او را مفتاح قرار داد.

مقصود از تبعیت کردن از عقل در بیان روایات

 ببینید، در این روایات هیچ‌وقت نمی‌گوید که بیایید از ما تبعیت کنید! البته این تبعیت از ما و اهل‌بیت به‌جای خودش محفوظ است؛ ولی معنای اینکه می‌گویند از عقل تبعیت کنید، این است که خداوند در هر کسی نیروی عقل را قرار داده است و اگر آن را به‌کار ببندد، این عقل او را هدایت و راهنمایی می‌کند. من‌باب‌مثال در قضیۀ سقیفه آیا اصحاب رسول خدا واقعاً عقلشان را به‌کار بستند و از عقلشان اطاعت کردند و یا اینکه آن را کنار گذاشتند؟!

 وقتی‌که عقل حاکم است به اینکه باید أخذ به حجّت نمود و راه ظنّی و شک را کنار گذاشت ـ البته اگر ظنّ معتبر باشد حجّت است ـ آن‌وقت صحبت در این است که شما امیرالمؤمنین را به چه ملاکی کنار می‌گذارید با اینکه پیغمبر او را منصوب کرده است و حجیّتش تام است و عقل بر این مسئله حکومت می‌کند؟! وقتی ابوبکر را به‌جای امیرالمؤمنین می‌گیرید به چه ملاکی می‌گیرید؟ آیا پیغمبر گفته است؟! نه! آیا علمش از شما بالاتر است؟! نه! آیا سوادش از شما بیشتر است؟! نه!

 اما اینکه [در بعضی از روایات دلیل فضیلت امیرالمؤمنین را] من‌باب‌مثال در خانۀ کعبه به‌دنیا آمدن دانسته‌اند، برای این نکته است که در مقام اثبات به افراد دیگر نشان داده بشود که ببینید علی چنین شخصی است و دارای این خصوصیّات است؛