قواعد فقهیه ج2

درس چهل و یکم:

قاعدۀ ملازمۀ بین حکم عقل و شرع (١)

أعوذ باللَه من الشّیطان الرّجیم

بسم اللَه الرّحمٰن الرّحیم

الحمدُ لِلّه ربِّ العالمینَ

و الصّلاةُ علیٰ خیرةِ اللَه المُنتجبینَ محمّدٍ و آله الطّاهرینَ

و اللّعنةُ علیٰ أعدائِهم أجمعینَ

لزوم سنجش وقایع عرفی با ملاک عقلی یا شرعی

 بیان شد هر واقعه‌ای از وقایع عرفی در اثبات و نفی معروف بودن باید براساس ملاکات سنجیده شود، حالا آن ملاک، یا ملاک عقلی است یا ملاک شرعی است، و لاغیر؛ یعنی ما ملاکی نداریم که نه عقلی باشد و نه شرعی، بلکه عرفی باشد. بله، مسائلی هست که صرف عادات است ولی جهت عقلی برای خصوص آن مسئله وجود ندارد. حتی این مسائل را هم برای سنجیدن باید داخل در ملاکات عقلی یا شرعی قرار بدهیم. به‌طور کلی هیچ واقعه‌ای از وقایع نمی‌تواند از اندراج در یکی از این دو ملاک عقلی یا شرعی خالی باشد.

مراد از عقل در قاعدۀ تلازم بین حکم عقلی و حکم شرعی

 این مطلب بعداً می‌آید که آیا احکام عقلی را شرع امضاء کرده یا امضاء نکرده است. بر فرض ثبوت این مسئله و قاعدۀ تلازم بین حکم عقل و حکم شرع، حال باید ببینیم که عقل به چه چیزی اطلاق می‌شود؛ آیا هر چیزی که ما عقل می‌دانیم عقل است یا اینکه ممکن است چیز دیگری باشد؟

تعبیر از قوۀ عاقله به قلب در آیاتی از قرآن

 در قرآن کریم آیات زیادی داریم که از عقل به قلب تعبیر آورده شده است؛