قواعد فقهیه ج2

درس چهلم:

ملاک تحقّق معروف و منکر

بسم اللَه الرّحمٰن الرّحیم

ملاک صدق عرفی، دخول تحت عناوین کلّی حسن‌وقبح عقلی

 مسئلۀ عرف و معروفیت و ضدّ آن، عدم معروفیت و منکریّت، دو وصف و عنوان طاری و عارض بر افعال و صفات انسان هستند. هر قضیه و فعلی که از انسان سر بزند تحت این دو عنوان خواهد بود و به‌طور کلی، نه عرف و نه شرع، هیچ فعلی را به عنوان معروفیت و قباحت متّصف نمی‌کنند مگر اینکه آن فعل مصداق برای این دو عنوان و ملاک کلی باشد.

 در شرع وقتی به فعلی فعل قبیح می‌گویند که آن فعل تحت یک حکم کلی باشد. همین‌طور وقتی عرف به یک فعل، معروف یا غیر معروف و منکَر اطلاق می‌کند، به‌جهت دخولش تحت یک قضیۀ کلّیه است و به ملاک مصداقیّت برای آن قضیۀ کلّیه، معروف یا منکر گفته می‌شود و صرف نظر از آن، معروف و منکر نمی‌گویند. من‌باب‌مثال اگر می‌بینیم مردم مراسم گذشتِ یک سال یا قبل از آن را محترم می‌شمارند، به‌جهت متابعت و احیاء سنن ملی است و داخل آن عنوان است و مورد قبول آنها است؛ درحالی‌که سنن ملی یعنی احیاء جاهلیّت و عُروبت! بنابراین اگر در شرع می‌بینیم که با این مسئلۀ احیاء سنن و تفاخرات ملی مخالفت شده است به‌خاطر خودش فی‌حدّ نفسه نیست، بلکه به‌جهت تقابل بین این قضیه با آن ملاک و عنوان کلی است، یعنی این قضیۀ احیاء سنن و تفاخرات ملی به این عنوان کلی در مقابل اسلام قرار می‌گیرد.

رابطۀ معروفیت عرفی و معروفیت عقلی

 الآن بعضی از جوامع در دنیا هستند که عرفیّاتی دارند و مسائلی را منکر