
قواعد فقهیه ج2
قاعدۀ لا ضرر و لا ضرار (بخش دوم) وقاعده لاحرج
جلد دوم قواعد فقهیه،از دروس آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس سره استاد فقید در این اثر با تمرکز بر تحلیل مبانی، ملازمات و ارتباط این قواعد و ضمایم آن، طرحی جدید از فقه کاربردی در علوم اسلامی و مباحث حقوقی ارائه می نماید. آنچه در این جلد آمده: • بحث علمی - فنی از دو قاعده مهم فقهی: لاضرر و لا ضرار و لاحرج (قاعدۀ لاضرر بیشتر به جنبۀ عقلانی و قاعدۀ لاحرج نظر به جنبۀ ارتکازی دارد) • بررسی رابطۀ قاعده لاضرر با ادلّه احکام اولیه و نقد اشکالات و نظریات مطروحه در این قاعده • تحلیل جهات عقلانی و شرعی در تشریع احکام • توجه به ملازمات بین حکم عقل و شرع و ضرورت سنجش وقایع عرفی با ملاکات عقلانی و شرعی • بررسی ادله، سعه قاعده و رابطه قاعده لاحرج با سایر قواعد
قواعد فقهیه ج2
48شرع را دخالت میدهد.
در مجمع البحرین است:
﴿إِلَّا مَنۡ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوۡ مَعۡرُوفٍ﴾؛1 المَعروفُ: اسمٌ جامعٌ لِکلِّ ما عُرِفَ مِن طاعةِ اللَهِ و التّقرُّبِ إلیه و الإحسانِ إلَی النّاسِ و کلِّ ما یَندُبُ إلیه الشّرعُ مِنَ المُحَسَّناتِ و المُقَبَّحات.
و إن شِئتَ قُلتَ: المعروفُ اسمٌ لِکلِّ فِعلٍ یُعرَفُ حُسنُه بالشّرعِ و العَقلِ مِن غیرِ أن یُنازِعَ فیه الشّرعُ.
«هرچه مردم بپسندند و شرع امضاء کند و آن را نیکو بداند، و هرچه عقل آن را نیکو بداند و شرع امضاء کند.»
﴿فَأَمۡسِكُوهُنَّ بِمَعۡرُوفٍ﴾؛2 أی: بِحُسنِ عِشرَةٍ و إنفاقٍ مُناسِبٍ.
﴿أَوۡ فَارِقُوهُنَّ بِمَعۡرُوفٖ﴾؛3 بِأن تَترُکوهُنَّ حتّیٰ یَخرُجنَ مِنَ العِدّةِ فتبَیَّنَ مِنکُم، لا بِغَیرِ مَعروفٍ بِأن یُراجِعَها ثُمّ یُطَلِّقَها تَطویلًا لِلعِدَّةِ و قَصدًا لِلمُضارَّةِ.
﴿فَلۡيَأۡكُلۡ بِٱلۡمَعۡرُوفِ﴾؛4 أی: ما یَسُدُّ حاجَتَه. و المَعروفُ: القُوتُ. و إنّما عُنِیَ الوَصیُّ و القَیِّمُ فی أموالهِم بِما یَصلَحُهُم.
﴿وَصَاحِبۡهُمَا فِي ٱلدُّنۡيَا مَعۡرُوفٗا﴾؛5 أی: بِالمَعروف. و المَعروفُ ما عُرِفَ مِن طاعَةِ اللَه، و المُنکَرُ ما أُخرِجَ مِنها.6
- سوره نساء (٤) آیه ١١٤.
- و ٣. سوره طلاق (٦٥) آیه ٢.
- سوره نساء (٤) آیه ٦.
- سوره لقمان (٣١) آیه ١٥.
- مجمع البحرین، ج ٥، ص ٩٣ و ٩٤. امام شناسی، ج ١٥، ص ٩٧ و ٩٨:
«آیۀ قرآن: ﴿إِلَّا مَنۡ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوۡ مَعۡرُوفٍ﴾؛ معروف اسمی است که جمیع آنچه را که از طاعت خدا شمرده شده است شامل میگردد، و هر چیزی که موجب تقرّب بهسوی اوست، و احسان به مردم است، و هر چیزی که شرع، ما را به انجام آن از مُحسّنات فراخوانده است و از مُقبّحات منع نموده است.
و اگر میخواهی بگو: معروف، اسمی است برای هر فعلی که حُسنِ آن در شرع شناخته شده است و نیز در عقل جایی که در آن شرع ردّی و نزاعی ندارد. ←
