Name: قواعد فقهیه ج2-قاعدۀ لا ضرر و لا ضرار (بخش دوم) وقاعده لاحرج - آیت الله سید محمد محسن طهرانی
Availability: InStock
Author: آیتاللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی

قواعد فقهیه ج2

47

هرچه عرف آن را پسندیده می‌شمارد پیغمبر باید امر به آن بکند؟ چه‌بسا ممکن است عرف پسندیده به‌حساب بیاورد ولی شارع ناپسند بداند، یا عرف ناپسند به‌حساب بیاورد ولی شارع پسندیده بداند!
مرحوم حضرت آیةاللَه والد حقّ‌التألیف را نه از طریق قاعدۀ لا ضرر و لا ضرار، بلکه از عرفیت و آیات آمره به عرف اثبات کرده‌اند.¹ ایشان ابتدا معنای عُرف و معروف را می‌آورند تا ببینیم که لغویّون عرف را چه معنایی کرده‌اند:
بررسی معنای عرف در لغت
در اقرب الموارد می‌گوید:
العُرفُ (بالضمّ): المَعروفُ و الجُود؛ «به هر امر معروفی و به بخشش، عرف می‌گویند.»
و اسمُ ما تَبذُله و تُعطِیه، و مَوجُ البَحرِ، و ضِدُّ النُّکْر، و هو کلُّ ما تَعرِفُهُ النّفسُ مِنَ الخَیرِ و تَطمَئِنُّ إلیه. تَقول: «أولاهُ عرفًا» أی: معروفًا.
عُرفُ اللِّسانِ: ما یُفهَمُ مِنَ اللَّفظِ بِحَسَبِ وَضعِهِ اللُّغَویِّ.
عُرفُ الشّرعِ: ما فَهِمَ منه حَمَلَةُ الشّرعِ و جَعلوهُ مَبنَی الأحکامِ.
العُرفُ: هو مَا استَقرَّ فِی النُّفوسِ مِن جِهَةِ شهاداتِ العُقولِ و تَلَقَّتهُ الطِّباعُ السَّلیمةُ بالقَبول.²
یعنی ایشان در ثبوت معنای عرف شرعی (آنچه شرع آن را پسندیده بشمرد)، حَمَلۀ
1. امام شناسی، ج ١٥، ص ٩٢ ـ ١٠١؛ مطلع انوار، ج ٧، ص ٢٠٧ ـ ٢١٤.
2. أقرب الموارد، ج ٣، ص ٥٢٣ و ٥٢٤. امام شناسی، ج ١٥، ص ٩٦:
  «”العُرفُ“ با ضمّه به معنی معروف و جود نمودن است، و اسم است برای چیزی که بذل می‌کنی. و به موج دریا هم عرف گفته می‌شود. و ضدّش نُکْر می‌باشد.
  عُرْف عبارت است از چیزی که نفس انسان آن را خیر می‌شناسد و بدان آرام می‌گیرد. می‌گویی: ”أولاهُ عُرفًا“ یعنی کار نیکویی برای او انجام داد.
  عُرفِ زبان عبارت است از آنچه که از لفظ برحسب وضع لغوی آن فهمیده می‌شود؛ و عرف شرع عبارت است از آنچه که حاملین شرع از آن می‌فهمند و آن را مبنای احکام قرار می‌دهند.
  عُرف عبارت است از آنچه که به‌واسطۀ شهادت‌های اندیشه‌ها و خردها در نفوس استقرار پیدا می‌کند و طبع‌های سلیم آن را تلقّی به قبول می‌نمایند.»