قواعد فقهیه ج2

درس سی و نهم:

معنای عرفی و مبنای شرعی در تشریع احکام امضائی

بسم اللَه الرّحمٰن الرّحیم

تقسیم احکام به تأسیسی و امضائی

 بیان شد که احکام شرعی، یا احکام تأسیسی هستند یا احکام امضائی.¹

 احکام تأسیسی احکامی هستند که شارع یا با  توجه  به احکامی که در زمان جاهلیت بوده حکمی را برخلاف آن وضع کرده است و یا اینکه اصلاً آن حکم در زمان جاهلیت نبوده، بلکه شارع اوّلاً بلا اول آن حکم را تأسیس کرده است؛ مثلاً در آیات شریفه داریم: ﴿وَمَا كَانَ صَلَاتُهُمۡ عِندَ ٱلۡبَيۡتِ إِلَّا مُكَآءٗ وَتَصۡدِيَةٗ﴾،² در اینجا نحوۀ نماز مشرکین به کیفیت خاصی بود و شارع آن نماز را مطرود و مردود اعلام می‌کند و نماز جدیدی را تأسیس می‌کند؛ یا مثلاً صوم³ یا حجّی⁴ که به یک کیفیت خاص بود با کیفیت دیگری تأسیس می‌کند.

 ولی بعضی از احکام امضائی هستند، مانند بیع، صلح، عتق و امثال‌ذلک. البته گاهی شارع در بعضی از فروعات این احکام تغییراتی ایجاد می‌کند؛ مثلاً عتق قبلاً بوده است ـ یعنی وقتی اسیری می‌گرفتند آزاد می‌کردند، گرچه گاهی اوقات آن