قواعد فقهیه ج2

چیز غیر معروف گفته می‌شود تا اگر از آن حدّ عرفیت و معروفیت پایین آمد ضرر اجتماعی یا ضرر فردی تلقی بشود و بر آن اساس، قاعدۀ لا ضرر اجرا بشود؟

 آیه‌ای در قرآن داریم که خدا به پیغمبر می‌فرماید:

﴿خُذِ ٱلۡعَفۡوَ وَأۡمُرۡ بِٱلۡعُرۡفِ وَأَعۡرِضۡ عَنِ ٱلۡجٰهِلِينَ﴾؛¹ «عفو را پیشه کن، و به عرف (هر چیزی که معروف است) امر کن و از جاهلین اعراض کن.»

 در مورد ﴿وَأۡمُرۡ بِٱلۡعُرۡفِ﴾ ممکن است گفته شود که امر به عرف یک امر مولوی است؛ ولکن علیٰ ما هو المحقَّق، این امر مولوی نخواهد بود، به‌خاطراینکه ما باید اول در موضوع و مأمورٌ به این عرف دقّت کنیم که اصلاً عرف به چه می‌گویند و این عرف به چه چیزی تحقّق پیدا می‌کند؟ بعد وقتی که موضوع برای ما مشخّص شد، آن‌وقت امر به این عرف می‌آید؛ مانند ﴿وَأۡمُرۡ أَهۡلَكَ بِٱلصَّلَوٰةِ﴾² [که اول باید صلاة مشخص شود، آن‌وقت امر به این صلاة می‌آید. در امر به عرف هم وقتی حدود موضوع مشخص شد معلوم می‌شود که عقل در تشخیص آن مستقل است] و مثل «وَ أْمر بطاعة اللَه» یا «وَ أْمر بعبادة اللَه» تمام این اوامر، اوامر ارشادی است.

 پس بحث ما در این است که عرف به چه چیزی گفته می‌شود؟ آیا عرف به احکام عقلائیه و مستنبطات قیاسیّۀ عقلائیه اطلاق می‌شود؟ یا اینکه عرف عبارت است از احکام مستنتجه و مستخرجۀ از شارع؟ کدام‌یک از اینها عرف است؟ و آیا جمع بین احکام عقلائیه و احکام شرعیّه ممکن است یا نه، بین اینها جمع نمی‌شود و یکی داخل در دیگری است؟ این مطلب به یک بحث نسبتاً مفصّلی احتیاج دارد که بحث ملاکات و امثال آن هم پیش می‌آید.

اللَهمّ صلّ علیٰ محمّدٍ و آلِ محمد