قواعد فقهیه ج2

هم‌چنین مرحوم آقای حکیم در ضمن برخی مسائل مطالبی دارند که جهاتی برای مطرح شدن این قضیه در آنها می‌باشد و طبعاً متعرض آنها خواهیم شد.

عدم وجوب وضوی ضرری به‌واسطۀ قاعدۀ لا ضرر یا لا حرج

 قبل از اینکه وارد بحث جهل به ضرر بشویم این مسئله را مطرح می‌کنیم که عدم وجوب وضوی ضرری به‌واسطۀ قاعدۀ لا ضرر است یا به‌واسطۀ قاعدۀ لا حرج؟

 در آیۀ شریفه:

﴿يٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِذَا قُمۡتُمۡ إِلَى ٱلصَّلَوٰةِ فَٱغۡسِلُواْ وُجُوهَكُمۡ وَأَيۡدِيَكُمۡ إِلَى ٱلۡمَرَافِقِ وَٱمۡسَحُواْ بِرُءُوسِكُمۡ وَأَرۡجُلَكُمۡ إِلَى ٱلۡكَعۡبَيۡنِ وَإِن كُنتُمۡ جُنُبٗا فَٱطَّهَّرُواْ وَإِن كُنتُم مَّرۡضَىٰٓ أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوۡ جَآءَ أَحَدٞ مِّنكُم مِّنَ ٱلۡغَآئِطِ أَوۡ لٰمَسۡتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَلَمۡ تَجِدُواْ مَآءٗ فَتَيَمَّمُواْ صَعِيدٗا طَيِّبٗا فَٱمۡسَحُواْ بِوُجُوهِكُمۡ وَأَيۡدِيكُم مِّنۡهُ مَا يُرِيدُ ٱللَهُ لِيَجۡعَلَ عَلَيۡكُم مِّنۡ حَرَجٖ وَلٰكِن يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمۡ وَلِيُتِمَّ نِعۡمَتَهُۥ عَلَيۡكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ﴾.¹

مسئلۀ حرج مطرح شده است. البته این دو قاعده با هم منافاتی ندارند، ولی هر کدام دارای موارد مخصوص به خود هم هست. در این آیۀ شریفه، مرض یکی از علل رافعۀ وجوب وضو و مثبتۀ برای تیمم است، همان‌طورکه سفر یا حرج یا عدم وجدان ماء در صورت لمس نساء هم موجب برای تیمم است، البته درصورتی‌که فقدان آب موجب حرج بشود، یعنی انسان نتواند آب را پیدا کند.

معنای مرض رافعِ حکم در آیۀ وضو

 نکته‌ای که فقط از باب تذکر در این آیه مطرح می‌کنیم ـ چون اگر بخواهیم دقت کنیم از مسائل بحث خودمان خارج می‌شویم و دیگر بحث تفسیری و روایی آیه می‌شود ـ این است:

 در آیه دارد:

﴿وَإِن كُنتُم مَّرۡضَىٰٓ أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوۡ جَآءَ أَحَدٞ مِّنكُم مِّنَ ٱلۡغَآئِطِ أَوۡ لٰمَسۡتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَلَمۡ تَجِدُواْ مَآءٗ﴾؛