
قواعد فقهیه ج2
قاعدۀ لا ضرر و لا ضرار (بخش دوم) وقاعده لاحرج
جلد دوم قواعد فقهیه،از دروس آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس سره استاد فقید در این اثر با تمرکز بر تحلیل مبانی، ملازمات و ارتباط این قواعد و ضمایم آن، طرحی جدید از فقه کاربردی در علوم اسلامی و مباحث حقوقی ارائه می نماید. آنچه در این جلد آمده: • بحث علمی - فنی از دو قاعده مهم فقهی: لاضرر و لا ضرار و لاحرج (قاعدۀ لاضرر بیشتر به جنبۀ عقلانی و قاعدۀ لاحرج نظر به جنبۀ ارتکازی دارد) • بررسی رابطۀ قاعده لاضرر با ادلّه احکام اولیه و نقد اشکالات و نظریات مطروحه در این قاعده • تحلیل جهات عقلانی و شرعی در تشریع احکام • توجه به ملازمات بین حکم عقل و شرع و ضرورت سنجش وقایع عرفی با ملاکات عقلانی و شرعی • بررسی ادله، سعه قاعده و رابطه قاعده لاحرج با سایر قواعد
قواعد فقهیه ج2
226نماز در حمام شش تا، نماز در دستشویی چهار تا ثواب داشته باشد ـ حالا جاهای دیگر را نمیدانیم! ـ و درجهبندی کنیم، حسابی ندارد.
آنچه در روایات گفتهاند این است که نماز در مسجد از نماز در منزل افضل است.1 اما اینکه ثوابش چقدر است را مگر شما میتوانید تعیین کنید؟ البته در بعضی روایات هست که مثلاً ده برابر یا چند برابر ثواب دارد،2 یعنی فرض کنید که اگر شخصی در مسجد با همین خصوصیّاتی که در خانه نماز میخواند، نماز بخواند ثوابش ده برابر یا بیست برابر است؛ اما ما دیگر نمیتوانیم نماز در خیابان و حمام و امثالذلک را درجهبندی بکنیم.
اگر عبادتی ولو یک درصد دارای ثواب بود، به مقتضای حکم عقل آیا آن یک درصد مورد رضای شارع است یا نه؟ اگر حتی به اندازۀ یک درصد مورد رضای شارع است شارع نمیتواند نهی کند. پس چرا نهی کرده است؟ ما به نتیجۀ عمل کار داریم. آیا این نتیجۀ عمل مورد رضای شارع است یا نه؟ بالأخره این نمازی که میخواهد انجام بگیرد ظرفی میخواهد، یا در منزل یا در حمام یا در مسجد یا در مسجدالحرام؛ ما نماز بدون جا و مکان که نداریم. آیا این نتیجةُالصّلاة منحیثالمجموع مورد رضای شارع است یا نه؟
میخواهیم این را بگوییم که این افرادی که میگویند که نهی به قید عبادت تعلّق میگیرد، چه دردی از ما دوا میکند؟ حالا چه نهی به خود عبادت خورده باشد و چه به قید آن، بالأخره آیا این نتیجۀ عبادت مورد رضای شارع است یا نه؟ اگر مورد رضای شارع است، پس چرا از آن نهی کرده است؟ یعنی میخواهیم این را بگوییم: یا رسولاللَه، اگر شما بهجای ما بودید و نمازی میخواندید و مثلاً ده تا به شما ثواب میدادند، آیا آن نماز را میخواندید یا نمیخواندید؟ حضرت میفرمایند: میخواندم!
- رجوع شود به وسائل الشیعة، ج ٥، ص ١٩٤ ـ ١٩٦.
- رجوع شود به وسائل الشیعة، ج ٥، ص ٢٧٠ ـ ٢٧٢ و ٢٧٩ ـ ٢٨٣ و ٢٨٩ و ٢٩٠.
