قواعد فقهیه ج2

می‌رساند، یعنی چهار تا از آن کم می‌کند.¹

این مطلبی است که مطرح می‌شود، البته در اینجا به‌طور اجمال گفته می‌شود و ضرورتی به تفصیلش نیست.

 در اینجا باید دید که این فرقی که فقهاء بین تعلّق نهی به نفس عبادت یا تعلّق نهی به قید یا ظرف عبادات قائل شده‌اند از کجا آمده است؟ آیا در لسان دلیل چنین ترخیصی در تحقّق عبادت است؟ آیا دلیل اقتضای أقلُّ‌ثوابًا می‌کند یا اینکه بدون دلیل و من‌درآوردی است؟ یعنی باید دید اگر عبادتی ده تا یا دو تا یا ولو یک ثواب داشته باشد، رضای شارع به نفی آن تعلّق می‌گیرد یا به اثبات آن؟ آخر در اینجا أقلُّ‌ثوابًا چیست که رضای شارع به نفی و عدم اتیان آن عبادت تعلق گرفته است؟!

نقد نظر مشهور

 باید گفت که اولاً ثواب در نماز مقول به تشکیک است و براساس تقرّب و صفا و خلوصی که آن شخص دارد درجه‌بندی می‌شود. اینکه بگوییم: «أقلُّ‌ثوابًا» برای این ثواب چه مرزی ترسیم کرده‌ایم؟! فرض کنید نماز  ظهر عادی ده تا ثواب دارد، نمازی که یک ساعت بعد می‌خوانید هشت تا ثواب دارد و نمازِ بعدتر شش تا! این مرزبندی برای ثواب از کجا آمده است؟ نماز اول وقت مورد رضای شارع است، تمام شد! نماز بعد از وقت باز مورد رضای شارع است، منتها کمتر؛ اما  اینکه بیاییم درجه‌بندی بکنیم، هشت تا و نه تا و ده تا، این از کجاست؟!

 این صلاة ظهر برحسب خلوص و صفا و توجّهی که مصلّی در حین صلاة دارد، یعنی برحسب نفس و قلبش درجه‌بندی پیدا می‌کند. اما آیا ما می‌توانیم برای این صلاة مصلّی یک درجه هم قرار بدهیم؟! این دیگر دست ما نیست و برحسب خلوص و تقرّب و مراتبی که مصلّی دارد فرق می کند. مرحوم والد یک نماز می‌خواند، بنده هم یک نماز می‌خوانم، اینها درجه‌بندی می‌شود. اما اینکه ما بخواهیم برای نماز درجه بگذاریم و فرض کنید که نمازِ در خانه ده تا، نماز در خیابان هشت تا،