قواعد فقهیه ج2

درس پنجاه و پنجم:

جریان قاعدۀ لا ضرر در فرض علم و جهل به ضرر (٢)

بسم اللَه الرّحمٰن الرّحیم

مصادیقی از اقدام بر حکم ضرری در فرض علم به ضرر

 بیان شد که اگر کسی علم به ضرر داشتن فعلی داشت، آیا در اینجا دوباره این قاعده مثبتِ لوازم خود است و نفی حکم ضرری می‌کند؟ مثال‌های زیادی است که انسان با علم به ضرر، اقدام بر ضرر می‌کند:

 مثلاً همسایه‌ای به همسایه‌اش می‌گوید: برف خودت را پشت دیوار ما بریز. او هم برفش را پشت دیوار می‌ریزد. بعد این دیوار نم می‌کشد و خراب می‌شود. آیا در اینجا این قاعده جاری است و شخص ضامن است؟

 یا مثلاً شخصی یک زمین دارد و در آن چاهی زده است. خودش به شخص دیگری که در محلۀ دیگری در آن نزدیکی است اجازه می‌دهد که او هم یک چاه بزند. در نتیجه چاه این شخص خشک می‌شود یا ضرری متوجّهش می‌شود. آیا این قاعده در اینجا نیز جاری است؟

 یا مثلاً در باب وضو، اگر وضویی ضرری باشد به مقتضای این قاعده، نفی حکم ضرری، یعنی نفی وجوب می‌شود. حالا اگر شخصی عالماً و عامداً وضوی ضرری گرفت آیا ما می‌توانیم حکم به صحّت وضو کنیم یا در اینجا باید حکم به بطلان وضو کرد؟

 یا مثلاً در معاملات غبنی، اگر شخصی با علم به ضرر و غبن اقدام بر این معامله کرد، آیا در اینجا قاعده جاری است یا جاری نیست؟